Επιστολές από τον στρατό, ενδεχόμενες επιτάξεις και μια σκανδιναβική κουλτούρα πρόληψης σε έναν κόσμο αυξανόμενης ανασφάλειας Η Νορβηγία στέλνει ένα ξεκάθαρο και ασυνήθιστα ωμό μήνυμα στους πολίτες της: σε περίπτωση πολέμου ή μεγάλης κρίσης, το κράτος μπορεί να επιτάξει
Επιστολές από τον στρατό, ενδεχόμενες επιτάξεις και μια σκανδιναβική κουλτούρα πρόληψης σε έναν κόσμο αυξανόμενης ανασφάλειας
Η Νορβηγία στέλνει ένα ξεκάθαρο και ασυνήθιστα ωμό μήνυμα στους πολίτες της: σε περίπτωση πολέμου ή μεγάλης κρίσης, το κράτος μπορεί να επιτάξει σπίτια, αυτοκίνητα, πλοία και εξοπλισμό. Χιλιάδες Νορβηγοί λαμβάνουν αυτές τις ημέρες επιστολές από τον στρατό, όχι για να ανακοινωθεί κάποιο άμεσο μέτρο, αλλά για να προετοιμαστούν ψυχολογικά και πρακτικά για ένα ενδεχόμενο που μέχρι πρόσφατα φάνταζε μακρινό. Το μήνυμα είναι σαφές: η εποχή της δεδομένης ειρήνης στην Ευρώπη έχει τελειώσει.
Οι επιστολές δεν έχουν καμία πρακτική συνέπεια σε καιρό ειρήνης. Δεν πρόκειται για άμεση δέσμευση περιουσίας, ούτε για προειδοποίηση επικείμενης σύρραξης. Είναι, όμως, μια επίσημη ενημέρωση ότι το κράτος διατηρεί το δικαίωμα να χρησιμοποιήσει ιδιωτικούς πόρους αν η εθνική ασφάλεια το απαιτήσει. Πρόκειται για αυτό που οι αρχές αποκαλούν προπαρασκευαστικές επιτάξεις, ένα νομικό και διοικητικό εργαλείο που ενεργοποιείται μόνο σε ακραίες συνθήκες. Για το 2026 προβλέπεται η έκδοση περίπου 13.500 τέτοιων ειδοποιήσεων, πολλές από τις οποίες αποτελούν ανανεώσεις προηγούμενων ετών, με ισχύ ενός έτους κάθε φορά.
Η λογική πίσω από το μέτρο είναι ψυχρή και απόλυτα λειτουργική: σε έναν πόλεμο, ο στρατός χρειάζεται άμεση πρόσβαση σε υποδομές και μέσα μεταφοράς. Κατοικίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για στέγαση προσωπικού, οχήματα για μεταφορές, πλοία για επιχειρήσεις κατά μήκος της εκτεταμένης νορβηγικής ακτογραμμής, μηχανήματα για τεχνικές και κατασκευαστικές ανάγκες. Σε μια χώρα με μόλις πέντε εκατομμύρια κατοίκους αλλά τεράστια γεωγραφική έκταση και στρατηγικής σημασίας πόρους πετρέλαιο, φυσικό αέριο, ξυλεία και άλλες πρώτες ύλες η εξάρτηση από τους ιδιωτικούς πόρους θεωρείται αναπόφευκτη σε περίπτωση κρίσης.
Οι δηλώσεις της στρατιωτικής ηγεσίας αποτυπώνουν το βάθος της ανησυχίας. Η Νορβηγία, σύμφωνα με αξιωματούχους της, βιώνει τη σοβαρότερη κατάσταση ασφάλειας από τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο. Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία ανέτρεψε τις βεβαιότητες δεκαετιών, ενώ οι γεωπολιτικές εντάσεις στην Αρκτική και γύρω από τη Γροιλανδία προσθέτουν νέες εστίες αβεβαιότητας. Ως ιδρυτικό μέλος του ΝΑΤΟ, η χώρα έχει ήδη ενισχύσει τις αμυντικές της δυνατότητες, επενδύοντας τόσο στη στρατιωτική όσο και στην πολιτική ετοιμότητα.
Αυτή η κίνηση, ωστόσο, δεν είναι αποκομμένη από το ευρύτερο σκανδιναβικό μοντέλο. Οι χώρες του Βορρά εδώ και χρόνια καλλιεργούν μια κουλτούρα πρόληψης και ανθεκτικότητας. Κυβερνήσεις, κεντρικές τράπεζες και μεγάλες επιχειρήσεις διατηρούν αποθέματα σιτηρών, φαρμάκων και κρίσιμων υλικών, ενώ οι πολίτες ενθαρρύνονται να έχουν βασικές προμήθειες για τις πρώτες 72 ώρες μιας κρίσης. Στη Φινλανδία, για παράδειγμα, η έννοια της ατομικής και οικογενειακής ετοιμότητας προβάλλεται συστηματικά στα μέσα ενημέρωσης και διδάσκεται ακόμη και στα σχολεία.
Το σημαντικό στοιχείο στην περίπτωση της Νορβηγίας δεν είναι τόσο το περιεχόμενο των επιστολών, όσο η φιλοσοφία που τις συνοδεύει. Το κράτος δεν προσπαθεί να καθησυχάσει με αόριστες διαβεβαιώσεις, αλλά επιλέγει τη διαφάνεια, ακόμη κι αν αυτή προκαλεί ανησυχία. Λέει στους πολίτες την αλήθεια όπως την αντιλαμβάνεται: ότι ο κόσμος έχει γίνει πιο ασταθής, ότι οι κρίσεις πολεμικές, υγειονομικές, κλιματικές είναι πλέον αλληλένδετες και ότι η άμυνα μιας χώρας δεν είναι μόνο υπόθεση του στρατού, αλλά ολόκληρης της κοινωνίας.
Σε μια Ευρώπη που για δεκαετίες θεωρούσε την ειρήνη δεδομένη, η νορβηγική προσέγγιση μοιάζει σκληρή, ίσως και υπερβολική. Για τους ίδιους τους Νορβηγούς, όμως, εντάσσεται σε μια βαθιά ριζωμένη αντίληψη συλλογικής ευθύνης: σε δύσκολους καιρούς, οι ιδιωτικοί πόροι μπορεί να χρειαστεί να υπηρετήσουν το κοινό καλό. Και η προετοιμασία, όσο άβολη κι αν είναι, θεωρείται προτιμότερη από την αυταπάτη.
Πηγή: in.gr
