Η οικογένεια Γεωργαλή είναι Ροδίτες και Μικρασιάτες, αν και έχουν όλοι γεννηθεί στην Αιθιοπία. Οι πρώτοι πρόγονοι της Ελεάννας Γεωργαλή, που διοικεί έναν όμιλο – ναυαρχίδα του καφέ, έφτασαν στην Αιθιοπία στα τέλη του 19ου αιώνα.
Η σχέση της οικογένειας με τον καφέ ξεκινάει με την άφιξή της στη Χίρνα, μια μικρή πόλη 10.000-20.000 κατοίκων στο οροπέδιο Τσετσέρ, ένα πέρασμα για βοσκούς και παραγωγούς καφέ που μπήκε στον χάρτη με την τηλεφωνική του σύνδεση τη δεκαετία του 1950. Εκεί, η ενασχόληση της οικογένειας με τον καφέ περιγράφεται ως «αναπόφευκτη», μια προσαρμογή από ανάγκη αλλά με πολύ επακόλουθο μεράκι.
Η Moplaco Trading (ή Mοcca Plantation Company, MPC) επανιδρύθηκε από τον Γιάννη Γεωργαλή το 1971, μετά την εξαγορά της εταιρείας του Μυριαλλή Παπαφιλίππου, επίσης Ελληνα. Η έδρα της ήταν στην Ανατολική Αιθιοπία, στην πόλη Ντίρε Ντάβα, κοντά στη Σομαλία, με έντονο γαλλικό αποικιακό παρελθόν και ισλαμική παράδοση. Είναι η πόλη που ενώνει σιδηροδρομικά την αιθιοπική ενδοχώρα με το λιμάνι της Αντίς Αμπέμπα και ένα φυσικό εμπορικό πέρασμα με βιομηχανία ενδυμάτων. Η επιχείρηση έχει ως έμβλημα έναν τριάκτινο αστέρα, που μοιάζει με της Mercedes, αλλά είναι το παλαιό αυτοκρατορικό έμβλημα της Σολομωνικής Δυναστείας (1270 έως 1974) και συμβολίζει την Αγία Τριάδα. Περισσότερο πρακτικός ο κύριος Γιάννης Γεωργαλής ανέλυε το έμβλημα με αναφορά στα μέσα μεταφοράς του καφέ που εμπορευόταν: αέρας, ξηρά, θάλασσα.
Η οικογενειακή επιχείρηση δεν ακολούθησε ευθύγραμμη πορεία. Η σοβιετική στροφή της Αιθιοπίας το 1976 σήμανε και ότι μόλις το 10% της παραγωγής παρέμεινε στον ιδιωτικό τομέα, ενώ το μεγαλύτερο μέρος μετατράπηκε σε μονοπώλιο. Ο πατέρας Γεωργαλής έμεινε άνεργος. Ξεκίνησε πάλι από το μηδέν μετά την πτώση του Τείχους, αν και η αναδόμηση του κράτους δεν ήταν τόσο ριζική.
Η Ελεάννα Γεωργαλή γεννήθηκε το 1972, λίγο πριν από τη δραματική πολιτική στροφή της χώρας, και μεγάλωσε αρχικά στην Ντίρε Ντάβα. Οι γονείς της έστειλαν την ίδια και την αδελφή της στην Ελλάδα για να μορφωθούν εκεί. Μεγάλωσε στην Ελλάδα και σπούδασε νομικά και διοίκηση επιχειρήσεων στο Λονδίνο, τη Γαλλία και την Ισπανία. Αρχικά εργάστηκε στην ισπανική φαρμακοβιομηχανία, αλλά επέστρεψε σε ηλικία 35 ετών στην Αιθιοπία για ν’ αναλάβει την οικογενειακή επιχείρηση, μετά τον αιφνίδιο θάνατο του πατέρα της το 2008. Οι επιλογές, όπως λέει, ήταν περιορισμένες για την τρίτη κατά σειρά γενιά που συνέχιζε την παράδοση του καφέ. Αλλά η Αιθιοπία ήταν ήδη μια άλλη χώρα και ο καφές ένα διαφορετικό προϊόν.
Εκτοτε η επιχείρηση προχώρησε σε καθετοποίηση της παραγωγής, καλλιεργώντας, αποξηραίνοντας, αλέθοντας και εμπορευόμενη καφέ με έμφαση στην ποιότητα, συνεισφέροντας στη φήμη ενός παγκόσμιου αιθιοπικού προϊόντος.
Οι Ελληνες της Αιθιοπίας βρίσκονται στη χώρα για περισσότερο από εκατό χρόνια. Ενώ γνωρίζουμε πολλά για τους Ελληνες της Αλεξάνδρειας, γνωρίζουμε λιγότερα για τους Ελληνες της Αντίς Αμπέμπα. Μπορείτε να μας βοηθήσετε να κατανοήσουμε πώς ενσωματώνονται οι Ελληνες μέσα στον αιθιοπικό πολιτισμό;
Ξεκινάμε από το Βασίλειο της Αξώμης, το οποίο διατηρούσε σχέσεις με εμπόρους ήδη από τους ελληνιστικούς χρόνους. Οι Ελληνες μνημονεύονται από τον Ηρόδοτο τον 5ο αιώνα π.Χ.
Προχωρούμε στους θεούς του Ολύμπου που – σύμφωνα με την παράδοση – συνήθιζαν να επισκέπτονται τα Αβησσυνιακά Ορη για τις «διακοπές» τους, ενώ θεότητες όπως ο Δίας, ο Ποσειδώνας και ο Αρης λατρεύονταν και εδώ. Στην «Οδύσσεια» ο Ποσειδώνας καθυστέρησε να επιστρέψει από την Αιθιοπία επειδή απολάμβανε τη φιλοξενία, και έτσι η Αθηνά έπεισε τον Δία να του επιτρέψει να γυρίσει στον Ολυμπο.
Στη συνέχεια περνάμε στους Ελληνες της Καρπάθου, που μετανάστευσαν για να εργαστούν στη διάνοιξη της Διώρυγας του Σουέζ. Οταν συνειδητοποίησαν ότι το Βασίλειο της Αβησσυνίας ήταν επίσης ορθόδοξο, άρχισαν να εγκαθίστανται και εδώ. Στη δεκαετία του 1850, Ελληνες συμμετείχαν ήδη στη διοίκηση του κράτους, ενώ συνέβαλαν σε πολλά αναπτυξιακά έργα που ξεκίνησε ο αυτοκράτορας Μενελίκ.
Επειτα έχουμε τους Ελληνες που υπηρετούσαν ως στρατιώτες στον βρετανικό στρατό, αλλά αυτομόλησαν και ανέβηκαν στα βουνά, φτάνοντας μέχρι τη Γουελέγκα (ορεινή περιοχή στη Δυτική Αιθιοπία, δυτικά της Αντίς Αμπέμπα). Εκεί εγκαταστάθηκαν, δημιούργησαν οικογένειες και άρχισαν να εμπορεύονται ελεφαντόδοντο, χρυσό και καφέ. Ετσι, η ελληνική παρουσία στην περιοχή χρονολογείται ήδη από τη δεκαετία του 1820.
Ανήκετε δηλαδή στους expatriates της Αιθιοπίας;
Δεν μου άρεσε ποτέ ο όρος «expatriate». Δεν σκέφτηκα ποτέ ότι ήμασταν expats. Ημασταν μετανάστες. Το «expat» ακούγεται κομψό, σχεδόν αριστοκρατικό – κάποιος λευκός με υψηλό μισθό. Εμείς ήμασταν μια φτωχή οικογένεια που έφυγε από την Ελλάδα από ανάγκη, όχι από επιλογή.
Εμένα η οικογένειά μου ήλθε στην Αιθιοπία στα τέλη του 19ου αιώνα. Από την πλευρά της μητέρας μου, οι παππούδες μου γεννήθηκαν στην Αιθιοπία. Πρόκειται για Μικρασιάτες, το γένος Μανταλίδη: Πόντιοι, Κωνσταντινουπολίτες και Σμυρνιοί. Ηλθαν πολύ πριν από την Καταστροφή. Από την πλευρά του πατέρα μου κρατάμε από τα Δωδεκάνησα. Γεωργαλής είναι το γρήγορο άτι, αλλά η μητέρα μου πείραζε τον πατέρα μου και τον φώναζε «ο Γιώργος ο Αλής».
Ο καφές είναι ένα από τα προϊόντα που επέτρεψαν στην Αιθιοπία να αναπτυχθεί κοινωνικά και οικονομικά. Ποια είναι η σημασία αυτού του προϊόντος στην αιθιοπική κουλτούρα;
Στην Αιθιοπία ο καφές έχει μια εξαιρετικά βαθιά, σχεδόν μυστικιστική σημασία· στις παλιές εποχές χρησιμοποιούνταν σε παγανιστικές τελετές, πριν από τον Χριστιανισμό και το Ισλάμ. Σήμερα όμως αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής ζωής: πίνεται καθημερινά με φίλους και οικογένεια, μέσα από τελετουργίες και μακριές συζητήσεις. Ο καφές είναι πανεθνικός και διαγενεακός – δεν έχει φύλο ούτε θρησκεία. Τον 19ο αιώνα η Ορθόδοξη Εκκλησία τον είχε απαγορεύσει, επειδή συνδεόταν με το Ισλάμ και τον «πειρασμό», αλλά πλέον είναι κοινό έδαφος για όλους.
Συνεισέφεραν πολλοί ευρωπαίοι μετανάστες στην πορεία του αιθιοπικού καφέ;
Οι Ιταλοί σίγουρα συνέβαλαν: το πρώτο καφεκοπτείο ήταν ιταλικό, το πιο φημισμένο ζαχαροπλαστείο, το ERICO, ήταν επίσης ιταλικό, και το «μακιάτο» – σε μια πολύ αιθιοπική εκδοχή – το εισήγαγαν επίσης οι Ιταλοί.
Είστε Q Arabica Grader, κάτι αντίστοιχο με έναν Certified Sommelier στο κρασί. Αποκτά κανείς αυτή την ιδιότητα με εκπαίδευση ή με εμπειρία; Τι ακριβώς απαιτείται για να φτάσει κάποιος σε αυτό το επίπεδο;
Και τα δύο είναι απολύτως απαραίτητα. Μπορείς να εκπαιδευτείς, να μάθεις τις τεχνικές και τις διαδικασίες. Αλλά χωρίς μακρά εμπειρία, το cupping και η αξιολόγηση δεν κατακτώνται εύκολα – όσο κι αν τα πιστοποιητικά κάνουν μερικούς να αισθάνονται πιο σπουδαίοι απ’ όσο είναι.
Πώς ο καφές έχει διαμορφώσει τη σχέση της οικογένειάς σας με το ίδιο το προϊόν; Θα μπορούσαμε κάποτε να δούμε έναν «ελληνοαιθιοπικό» καφέ με κοινή ταυτότητα;
Δεν είμαι σίγουρη ότι έχω κάποια «ειδική σχέση» με τον καφέ. Είναι αλήθεια όμως ότι η οικογένειά μου συνδέθηκε βαθιά μαζί του, κυρίως χάρη στο πάθος του πατέρα μου. Τον αποκαλούσαν «βασιλιά του καφέ» τις δεκαετίες του ’80 και του ’90. Εκείνος διαμόρφωσε τη σχέση του αιθιοπικού καφέ με την Ιαπωνία, υποστήριξε ότι ο καφές πρέπει να λέγεται Caféa Abyssinica και όχι Arabica, και ήταν ένας άνθρωπος σεβαστός, γνωστός, με πραγματικό κύρος.
Και τώρα αναρωτιέμαι: μπορώ εγώ να δώσω στον αιθιοπικό καφέ μια ελληνική ταυτότητα; Ειλικρινά, δεν το πιστεύω. Τι είναι «ελληνικό» στον καφέ; Η μέθοδος του ιμπρίκι ίσως – αλλά αυτή δεν είναι γνωστή στην Αιθιοπία. Η Ελλάδα έχει μια δυνατή κουλτούρα κατανάλωσης καφέ, αλλά δεν συνδέεται με την προέλευσή του.
Κι όμως, η Ελλάδα έχει αναδείξει, αναλογικά με τον πληθυσμό της, τους περισσότερους πρωταθλητές σε διαγωνισμούς καφέ. Αυτό δείχνει τεχνογνωσία, όχι ταυτότητα προϊόντος.
Αυτό που θέλω πραγματικά να πετύχω είναι να αναγνωριστεί αυτός ο καφές για αυτό που είναι: για την ποιότητά του, τα χαρακτηριστικά του, την αλήθεια του. Θέλω να αφήσω ένα καλό όνομα. Οταν πέθανε ο πατέρας μου, πολλοί είπαν: «Ηταν καλός Αιθίοπας». Και η γιαγιά μου έλεγε πάντα ότι πρέπει να τιμούμε τον τόπο όπου ζούμε. Αυτό θέλω κι εγώ: να τιμήσω τον τόπο που έδωσε στην οικογένειά μου τόσες ευκαιρίες. Οχι να του φορέσω μια ελληνική ταυτότητα, αλλά να αφήσω πίσω μου κάτι καθαρό, τίμιο και σεβαστό. Δεν σκέφτηκα ποτέ να «ελληνοποιήσω» το προϊόν – θέλω απλώς να το υπηρετήσω όπως του αξίζει.
Τι είναι μοναδικό στον καφέ σας σήμερα;
Ο καφές μας είναι καλά προετοιμασμένος· έχουμε μια εμμονή με την ποιότητα. Αυτό δεν είναι μοναδικό, μόνο σε εμάς – πολλοί προσπαθούν να διατηρήσουν και να παραγάγουν ποιότητα. Αλλά η Moplaco έχει μια μακρά ιστορία σε αυτό, καθώς και μια προσήλωση στο «χειροποίητο προϊόν», μια παραγωγική διαδικασία όπου τα ανθρώπινα χέρια παίζουν καθοριστικό ρόλο στο τελικό αποτέλεσμα.
Ως οικογένεια που μοιράζεται τη μοίρα των συμπολιτών της, ζήσατε και εσείς δύσκολες στιγμές, όπως όταν σας πήραν τη γη σας με την άνοδο του κομμουνιστικού καθεστώτος. Το φαντάζομαι περίπου όπως την περίοδο του Νάσερ στην Αίγυπτο.
Για εμάς τα πράγματα ήταν χειρότερα απ’ ό,τι στην Αίγυπτο. Εδώ είχαμε μαρξιστική δικτατορία, κολεκτιβοποίηση, και πήραν ό,τι περιουσίες είχαν χτίσει εδώ και γενιές. Ελληνες ήταν αυτοί που έφεραν καπνά και ανανά (!) στην Αιθιοπία. Είχαν επίσης βυρσοδεψία, κατεργασία ζάχαρης και έκαναν εξαγωγή καφέ. Ολοι αυτοί οι άνθρωποι είχαν κύρος και ήταν συχνά συνδεδεμένοι με την αυτοκρατορική αυλή. Χαθήκανε όλα και οι περισσότεροι φύγανε.
Υπήρξαν βέβαια ξηρασία, και φτώχεια, και πείνα. Και φωτογραφίες του αυτοκράτορα να κάνει μεγάλες γιορτές με αστακούς και χαβιάρι εξόργισαν τα πλήθη. Αλλά ήταν οι ελίτ και όχι ο φιλοβασιλικός λαός που ξεσηκώθηκαν.
Ο πατέρας μου τότε, έχοντας χάσει τα πάντα, μοιραζόταν ένα πιάτο φαΐ μαζί με την κυρία που ακόμα και σήμερα είναι στο σπίτι μας και μας προσέχει. Δεν έφυγε ποτέ. Δεν μπορούσε άλλωστε, είχε μόνο αιθιοπικό διαβατήριο.
Εδώ είχαμε την περίοδο της Ερυθράς Τρομοκρατίας (Red Terror, 1976-1978) με πάνω από δύο εκατομμύρια θύματα. Ηταν η απόλυτη σφαγή. Παίρνανε ποιμενικούς πληθυσμούς και τους μετέφεραν σε άλλα μέρη της χώρας για να διασπάσουν παραδοσιακούς δεσμούς και να μειώσουν τον κίνδυνο της «αντεπανάστασης». Και αρκούσε να πεις μια λάθος λέξη για να σκοτωθείς στο κατώφλι του σπιτιού σου. Ηταν σαν τα μαύρα χρόνια της Ρωσίας.
Στείλανε μόνο εμένα στην Ελλάδα να μορφωθώ. Φοίτησα στο Αμερικανικό Κολέγιο, με αρκετούς συμμαθητές από τις κοινότητες της Ανατολικής Αφρικής: Μπουρούντι, Ρουάντα, Κονγκό, Ουγκάντα. Ολοι είχαν χάσει περιουσίες.
Με την πτώση του Τείχους, ο πατέρας μου, σε μεγάλη ηλικία, ξεκίνησε από την αρχή. Είναι δύσκολο αυτό.
Στην οικογενειακή επιχείρηση τι άλλαξε από γενιά σε γενιά; Συνεχίζετε τις εξαγωγές στην Ιαπωνία που καθιέρωσαν τον πατέρα σας;
Συνεχίζουμε και στην Ιαπωνία και σε όλο τον κόσμο. Μόνο στη Μογγολία δεν εξάγουμε ακόμα. Εχουμε περίπου 200 μόνιμους υπαλλήλους και 1.000 εποχικούς. Αυτή τη στιγμή βέβαια εγώ δεν ασχολούμαι με ποσότητες. Εξάγω ποιοτικό καφέ σε διαλεκτούς πελάτες που γνωρίζουν τι θέλουν και το βρίσκουν σ’ εμάς.
Ο παππούς μου ήταν προμηθευτής καφέ· αγόραζε καφέ από τους παραγωγούς και τον πουλούσε στους εξαγωγείς. Ο πατέρας μου ξεκίνησε να δουλεύει σε μια εταιρεία που λεγόταν Μυριαλλή Παπαφιλίππου. Οταν αποφάσισαν να σταματήσουν τη δραστηριότητά τους, τους ζήτησε – και διαπραγματεύτηκε – να αγοράσει την εταιρεία. Ηταν το 1971. Δέχτηκαν, και έτσι γεννήθηκε η Moplaco: η Myriallis Papafilippou έγινε Mocca Plantation Company.
Ο πατέρας μου ξεκίνησε τις εξαγωγές από το Χαράρ και μετά επεκτάθηκε στην Αντίς Αμπέμπα, ώστε να εμπορεύεται όλους τους καφέδες της χώρας. Οταν μπήκα εγώ στην εταιρεία, ακολουθώντας τις ανάγκες και τις εξελίξεις, επεκτάθηκα στη γεωργική παραγωγή, στους σταθμούς επεξεργασίας και στα καφεκοπτεία. Ετσι η εταιρεία έγινε πλήρως καθετοποιημένη.
Ο καφές ήταν και είναι κεντρικό προϊόν για την εθνική οικονομία. Μέχρι και σήμερα, το κάθε σπυρί καφέ ελέγχεται από το κράτος. Οταν πρωτοήλθα στην Αιθιοπία, οι εξαγωγές καφέ αποτελούσαν το 60% του ΑΕΠ. Τώρα είναι στο 30%. Πρόκειται για ένα προϊόν κεντρικό για την οικονομία.
Αναλαμβάνετε τα ηνία της επιχείρησης με τον αιφνίδιο θάνατο του πατέρα σας το 2008. Πώς μπαίνει μια νέα γυναίκα στον ρόλο που κράτησαν δύο γενιές, παππούς και πατέρας; Πώς γυρίζει κάποιος σε μια χώρα που άφησε έξι χρονών, έχοντας ζήσει στην Ελλάδα, την Αγγλία, τη Γαλλία και την Ισπανία;
Το να καλύψω το κενό δεν ήταν εύκολο, και τα παπούτσια του πατέρα μου ήταν πολύ μεγάλα. Η θεία μου, που μας μεγάλωσε σχεδόν όλους, έλεγε πάντα: «Το κεφάλι κάτω και δουλειά». Αυτός ήταν ο μόνος τρόπος για να κάνω τον ρόλο δικό μου.
Η Αιθιοπία ήταν οικεία, σαν σπίτι. Εχει πολλές προκλήσεις, γιατί τελικά μεγάλωσα στην Ελλάδα. Αλλά μπορώ να σου πω ότι το να επιστρέψω στην Ελλάδα ως εξάχρονη ήταν πιο τραυματικό από το να επιστρέψω εδώ ως τριανταπεντάχρονη.
Με δεδομένη την κλιματική αλλαγή, τις ελλείψεις νερού και τις μεταβολές του κλίματος, πόσο ανθεκτικό είναι το μέλλον του αιθιοπικού καφέ; Και ποιο βλέπετε να είναι το μέλλον της δικής σας οικογένειας στον αιθιοπικό καφέ;
Πολύ καλή ερώτηση, αλλά η απάντηση είναι μεγάλη και σύνθετη. Η Αιθιοπία είναι από τις λίγες χώρες που ακόμη δεν έχουν πληγεί δραματικά από την κλιματική αλλαγή. Ομως η αλλαγή έρχεται γρήγορα. Η καλλιέργεια καφέ έχει ήδη μετακινηθεί ψηλότερα στα βουνά, στα 2.500 μέτρα, και η Αιθιοπία είναι από τις ελάχιστες χώρες όπου η καλλιέργεια έχει ακόμη περιθώριο να ανέβει υψομετρικά. Τα υψίπεδα έχουν καλό έδαφος και ακόμη διαθέτουν δάση.
Παρ’ όλα αυτά, το καφεόδεντρο είναι εξαιρετικά ευαίσθητο. Αν αρχίσουν να εμφανίζονται παρατεταμένες περίοδοι ξηρασίας – και ήδη εμφανίζονται – και χαθούν τα δάση, όπως δυστυχώς συμβαίνει, τότε το μέλλον του καφέ όπως τον ξέρουμε σήμερα γίνεται αβέβαιο.
Οσο για το μέλλον… ειλικρινά, δεν έχω καταλήξει. Καθώς ο καφές αλλάζει, πρέπει και εμείς να προσαρμοζόμαστε.
Πηγή: tanea.gr
