Παλιγγενεσία του 1821 — Αστική Επανάσταση στην Ελλάδα
Κάθε χρόνο, η επίσημη ιστοριογραφία επαναλαμβάνει την εικόνα του Παλαιών Πατρών Γερμανού να υψώνει το λάβαρο στην Αγία Λαύρα την 25η Μαρτίου. Ωστόσο, η μελέτη των πηγών και των απομνημονευμάτων των ίδιων των πρωταγωνιστών αποκαλύπτει μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα ... (!)
Γράφει ο Στέργιος Παπαιωάννου
Η Επανάσταση είχε ήδη ξεκινήσει από τον λαό, ενώ η ηγεσία του ανώτερου κλήρου και των κοτζαμπάσηδων παρέμενε διστακτική — αν όχι κι' εχθρική!
Η Κατάρρευση ενός Εθνικού Μύθου
Ο ιστορικός Σπυρίδων Τρικούπης είναι σαφής:
— «Ψευδής είναι η εν Ελλάδι επικρατούσα ιδέα, ότι εν τη Μονή της Αγίας Λαύρας ανυψώθη κατά πρώτον η σημαία της επαναστάσεως».
Ο ίδιος ο Παλαιών Πατρών Γερμανός — στα απομνημονεύματά του — δεν αναφέρει τίποτα για την τελετή της 25ης Μαρτίου.
Αντίθετα, περιγράφει πώς οι προύχοντες στην Αγία Λαύρα αποφάσισαν να «παραμερίσουν σε ασφαλές μέρος» φοβούμενοι την τουρκική αντίδραση.
Οι Πραγματικές Εστίες — Πάτρα και Καλαμάτα
Η Επανάσταση δεν περίμενε την επίσημη ημερομηνία του 'θρύλου'.
Οι πρώτες φλόγες ξεπήδησαν νωρίτερα, από ανθρώπους της βάσης:
Πάτρα (21η Μαρτίου): Ο λαός της Πάτρας, με επικεφαλής τον 'Φιλικό' τσαγκάρη Παναγιώτη Καρατζά, ξεσηκώθηκε και ανάγκασε τους Τούρκους να κλειστούν στο φρούριο. Ο Καρατζάς, ένας αυθεντικός λαϊκός ηγέτης, ήταν αυτός που ύψωσε την σημαία · ενώ οι κοτζαμπάσηδες ήταν ακόμη κρυμμένοι, στα βουνά των Καλαβρύτων.
Καλαμάτα (23η Μαρτίου): Η πόλη απελευθερώνεται από τον Κολοκοτρώνη, τον Παπαφλέσσα και τον Αναγνωσταρά · με την συστηματική πολιορκία, από τον ένοπλο αγροτικό πληθυσμό.
Ό Παπαφλέσσας εναντίον των Κοτζαμπάσηδων — Η Σύγκρουση στην Βοστίτσα
Το κλίμα πριν τον σηκωμό ήταν εκρηκτικό \"πολεμικό"!
Όχι μόνο κατά των Τούρκων αλλά και στο εσωτερικό των Ελλήνων.
Στην Μυστική Συνέλευση της Βοστίτσας (Ιανουάριος 1821) , ο Παπαφλέσσας δέχτηκε σφοδρές επιθέσεις, από τον Παλαιών Πατρών Γερμανό, ο οποίος τον αποκάλεσε «εξωλέστατον και αλιτήριον». Οι προεστοί φοβούνταν την απώλεια των προνομίων τους και ζητούσαν εγγυήσεις από την Ρωσία, προσπαθώντας να ματαιώσουν , ή να αναβάλουν την εξέγερση που προωθούσε η 'Φιλική Εταιρεία'.
Η Κοινωνική και Ταξική Διάσταση
Η Επανάσταση του 1821 ήταν μία αστική εθνικοαπελευθερωτική επανάσταση.
Η Ηγεσία: Η πρωτοβουλία ανήκε στην αστική τάξη (έμποροι, πλοιοκτήτες), η οποία μέσω της 'Φιλικής Εταιρείας' οργάνωσε τον αγώνα.
Ο Λαός: Οι φτωχοί γεωργοί, οι ναυτικοί και οι τεχνίτες ήταν η κινητήριος δύναμη. Προσδοκούσαν όχι μόνον την εθνική ελευθερία · αλλά και την απαλλαγή από την βαριά φορολογία, και την αυθαιρεσία των κοτζαμπάσηδων.
Οι Προεστοί: Συμμετείχαν τελικά στην Επανάσταση, όταν συνειδητοποίησαν ότι δεν μπορούσαν να την αποτρέψουν · με στόχο να διατηρήσουν την τοπική τους εξουσία, στο νέο κράτος.
Ο Επίλογος ενός Ήρωα
Η τύχη του Παναγιώτη Καρατζά , είναι ενδεικτική της τύχης των λαϊκών αγωνιστών... (!)
Αφού απελευθέρωσε την Πάτρα, παραμερίστηκε από το 'Αχαϊκόν Διευθυντήριον' των προεστών!
Και τελικά δολοφονήθηκε πισώπλατα – από ελληνικό χέρι – τον Σεπτέμβριο του 1821.
Η καθιέρωση της 25ης Μαρτίου και ο θρύλος της 'Αγίας Λαύρας' , εξυπηρέτησαν την δημιουργία μιάς εθνικής αναφοράς-ιστορίας · που παρουσίασε τον ανώτερο κλήρο και τους προύχοντες σε ρόλο πρωταγωνιστή.
Επισκιάζοντας τοιουτοτρόπως, τον Αγώνα της 'Φιλικής Εταιρείας' και τις θυσίες του απλού Λαού.
Παναγιώτης Καρατζάς Αναστασόπουλος — ο τσαγκάρης που Συγκλόνισε την Αχαΐα
Ο Παναγιώτης Αναστασόπουλος — γνωστός ως Καρατζάς — δεν ήταν ούτε πλούσιος καραβοκύρης, ούτε ισχυρός κοτζαμπάσης.
Ήταν ένας απλός τεχνίτης, ένας τσαγκάρης, που όμως διέθετε το στρατιωτικό δαιμόνιο και την παλληκαριά, που έλειπε από το αρχοντολόι της εποχής.
Ο Πραγματικός Ελευθερωτής της Πάτρας
Ενώ οι προύχοντες συσκέπτονταν διστακτικά στην Αγία Λαύρα — ο Καρατζάς έπαιρνε την κατάσταση στα χέρια του. Στις 21 Μαρτίου 1821, όταν οι Τούρκοι άρχισαν να καίνε ελληνικά σπίτια στην Πάτρα, ο Καρατζάς δεν περίμενε διαταγές. Με μιά μικρή ομάδα 50 ανδρών και την βοήθεια των Επτανησίων αγωνιστών, ξεκίνησε μια λυσσαλέα επίθεση.
Το στρατηγικό τέχνασμα. Την πρώτη νύχτα της πολιορκίας του Κάστρου, ο Καρατζάς έβαλε τους άνδρες του να τρέχουν συνεχώς γύρω από τα τείχη · δίνοντας στους Τούρκους την ψευδαίσθηση, ότι πολιορκούνται από χιλιάδες στρατιώτες.
Η Σύγκρουση με το Κατεστημένο
Η τραγωδία του Καρατζά ξεκινά όταν οι "επίσημοι" ηγέτες (Παλαιών Πατρών Γερμανός, Ζαΐμης, Λόντος) έρχονται στην Πάτρα, στις 24 Μαρτίου.
Αντί να τον τιμήσουν, τον παραμέρισαν!
Το 'Αχαϊκόν Διευθυντήριον' που ίδρυσαν, απέτυχε να οργανώσει την άμυνα, με αποτέλεσμα η πόλη να ξαναπέσει στα χέρια των Τούρκων, τον Απρίλιο.
Ο Καρατζάς παρέμεινε ο μόνος, που προστάτευε τους αμάχους στα γύρω χωριά, κερδίζοντας την απόλυτη αγάπη του λαού. Αυτή ακριβώς η δημοτικότητα υπέγραψε την καταδίκη του!
Οι κοτζαμπάσηδες (μεγαλογαιοκτήμονες) — φοβούμενοι την επιρροή του — καλλιέργησαν την διχόνοια.
Η δολοφονία του πισώπλατα, στο μοναστήρι του Ομπλού (Σεπτέμβριος 1821) παραμένει, μία από τις πλέον μελανές σελίδες του Αγώνα · αποδεικνύοντας ότι ο 'εμφύλιος' είχε ξεκινήσει, πριν καν εδραιωθεί η Επανάσταση.
Το Διεθνές Πλαίσιο — Μία Επανάσταση κόντρα στην 'Ιερά Συμμαχία'
Για να καταλάβουμε το μέγεθος του άθλου του 1821, πρέπει να δούμε τι συνέβαινε στην Ευρώπη εκείνη την στιγμή.
Η χρονική συγκυρία, ήταν η χειρότερη δυνατή, για κάθε είδους εξέγερση.
1. Η Ευρώπη του Μέτερνιχ
Μετά την ήττα του Ναπολέοντα (1815), οι Μεγάλες Δυνάμεις (Αγγλία, Ρωσία, Πρωσία, Αυστρία) ίδρυσαν την 'Ιερά Συμμαχία'.
Ο στόχος ήταν σαφής — καμία αλλαγή συνόρων και καμία επανάσταση στην Ευρώπη.
Ο Αυστριακός καγκελάριος Μέτερνιχ ήταν ο αρχιτέκτονας αυτής της πολιτικής · θεωρώντας κάθε εξέγερση ως 'ασθένεια', που έπρεπε να παταχθεί.
2. Το 'Ανατολικό Ζήτημα'
Οι Μεγάλες Δυνάμεις δεν εκτιμούσαν την Οθωμανική Αυτοκρατορία, αλλά φοβούνταν την κατάρρευσή της.
Η Αγγλία δεν ήθελε τη Ρωσία να κατέβει στην Μεσόγειο.
Η Ρωσία, αν και ομόδοξη των Ελλήνων, δεσμευόταν από τις συμφωνίες της Ιεράς Συμμαχίας (εξού και η αποκήρυξη του Υψηλάντη, από τον Τσάρο Αλέξανδρο Α').
Η Γαλλία προσπαθούσε να ανακτήσει την επιρροή της, μετά την ήττα του Ναπολέοντα.
3. Η Αλλαγή της Ισορροπίας
Η ελληνική επανάσταση πέτυχε κάτι τό μοναδικό — άντεξε στα πρώτα χρόνια (1821-1823) , παρά την εχθρότητα των ξένων.
Αυτή η αντοχή, σε συνδυασμό με το κύμα του Φιλελληνισμού στην Ευρώπη · και τον οικονομικό ανταγωνισμό των Δυνάμεων, ανάγκασε την Αγγλία (υπό τον Κάνινγκ) να αλλάξει στάση.
Κατάλαβαν, ότι η Ελλάδα θα γινόταν ανεξάρτητη και ήθελαν να έχουν τον πρώτο λόγο , στην δημιουργία του νέου κράτους.
Συμπέρασμα
Ο Καρατζάς και οι λαϊκοί αγωνιστές έβαλαν το "φιτίλι" — ενώ οι διπλωματικές ανακατατάξεις στην Ευρώπη επέτρεψαν στην φλόγα να μην σβήσει.
Η Επανάσταση εκκίνησε ως μιά "παρανομία", απέναντι στις διεθνείς συνθήκες .
Και κατέληξε να τις ανατρέψει — δημιουργώντας το πρώτο εθνικό κράτος στην Ανατολική Μεσόγειο.
