Καθώς ο πόλεμος ΗΠΑ – Ιράν πλησιάζει πλέον τους τρεις μήνες και τα στενά του Ορμούζ παραμένουν κλειστά, το ενεργειακό σοκ έχει αρχίσει να πιέζει με τέτοια ένταση ώστε η Ευρώπη να επιστρέφει ξανά σε μια συζήτηση περί δημοσιονομικής ευελιξίας και μιας νέας μορφής «ρήτρας διαφυγής».
Οι τελευταίες εβδομάδες έχουν αλλάξει αισθητά το κλίμα στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Το Brent κινείται σταθερά πάνω από τα 100 δολάρια, το φυσικό αέριο παραμένει σε υψηλά επίπεδα, οι τιμές μεταφορών αυξάνονται και το ενεργειακό κόστος περνά πλέον βαθύτερα στην πραγματική οικονομία. Το βασικό πρόβλημα για πολλές κυβερνήσεις είναι η αίσθηση ότι η κρίση αρχίζει να αποκτά μόνιμα χαρακτηριστικά και ότι η αγορά προεξοφλεί ήδη έναν δύσκολο χειμώνα για την Ευρώπη.
Σύμφωνα με ευρωπαϊκές πηγές, στις τελευταίες συναντήσεις οικονομικών επιτελείων και τεχνικών ομάδων της Κομισιόν καταγράφηκε σαφής μετατόπιση της συζήτησης. Μέχρι πριν από λίγο διάστημα, το βασικό μέλημα ήταν η επιστροφή στη δημοσιονομική πειθαρχία μετά την περίοδο των διαδοχικών κρίσεων. Τώρα όμως ο φόβος έχει να κάνει με το πόσο μπορούν να αντέξουν οι οικονομίες χωρίς ένα νέο πακέτο στήριξης.
Η Ιταλία πιέζει, η Γερμανία ανησυχεί
Η χώρα που κινείται πιο έντονα στο παρασκήνιο είναι η Ιταλία. Η Ρώμη έχει αρχίσει να μεταφέρει σε πολλαπλά επίπεδα την ανάγκη για μεγαλύτερη ευελιξία στους ευρωπαϊκούς κανόνες, επισημαίνοντας ότι η ενεργειακή κρίση δημιουργεί έκτακτες δημοσιονομικές ανάγκες που δεν μπορούν να καλυφθούν αποκλειστικά μέσω αυστηρής δημοσιονομικής πολιτικής.
Σύμφωνα με πληροφορίες, η ιταλική κυβέρνηση έχει θέσει το ζήτημα σε επαφές με τη Γαλλία, την Ισπανία αλλά και με στελέχη της Κομισιόν, ζητώντας ουσιαστικά περισσότερο χρόνο και μεγαλύτερο περιθώριο κρατικών παρεμβάσεων. Το επιχείρημα που χρησιμοποιείται είναι ότι η νέα ενεργειακή κρίση δεν μοιάζει με τις προηγούμενες διακυμάνσεις των αγορών. Οι πιέσεις περνούν πλέον στη βιομηχανία, στη μεταποίηση, στις μεταφορές και στην κατανάλωση, απειλώντας άμεσα την ανάπτυξη.
Στη Γερμανία η κυβέρνηση εξακολουθεί να εμφανίζεται επιφυλακτική απέναντι σε μια γενικευμένη χαλάρωση των κανόνων, ωστόσο οι πιέσεις από τη βιομηχανία αυξάνονται καθημερινά. Μεγάλες βιομηχανικές ενώσεις έχουν ήδη προειδοποιήσει το Βερολίνο ότι το ενεργειακό κόστος αρχίζει να πλήττει σοβαρά την ανταγωνιστικότητα, ειδικά σε ενεργοβόρους κλάδους. Σύμφωνα με ευρωπαϊκές πηγές, γερμανικές επιχειρήσεις πιέζουν πλέον για ευρωπαϊκές λύσεις σε επίπεδο κοινών προμηθειών LNG, στρατηγικών αποθεμάτων και μηχανισμών στήριξης, καθώς ο φόβος ενός δύσκολου χειμώνα επανέρχεται όλο και πιο έντονα.
Η Fitch προειδοποιεί ότι μια γενικευμένη επιστροφή οριζόντιων παρεμβάσεων μπορεί να δημιουργήσει σοβαρές μεσοπρόθεσμες πιέσεις στα δημόσια οικονομικά
Οι αγορές βλέπουν νέο δημοσιονομικό κύκλο
Το κλίμα βέβαια αλλάζει και στις αγορές, με επενδυτές, τεχνοκράτες και διαχειριστές κεφαλαίων που συμμετείχαν σε πρόσφατες επαφές με στελέχη της Κομισιόν, περιγράφουν αυξανόμενη ανησυχία για την πορεία των δημόσιων οικονομικών εάν η ενεργειακή κρίση συνεχιστεί και μετά το καλοκαίρι. Οι αγορές ομολόγων παρακολουθούν ήδη στενά κάθε ένδειξη δημοσιονομικής χαλάρωσης με τις αποδόσεις να παραμένουν υψηλές. Αυτό σημαίνει ότι το κόστος δανεισμού παραμένει αυξημένο σε ένα περιβάλλον όπου αρκετές κυβερνήσεις εξετάζουν τα δημοσιονομικά περιθώρια για νέα πακέτα στήριξης. Σύμφωνα με πληροφορίες από ευρωπαϊκές τραπεζικές πηγές, σε πρόσφατες συζητήσεις στις Βρυξέλλες εκφράστηκε έντονος προβληματισμός για το ενδεχόμενο να επαναληφθεί ένα σπιράλ παρόμοιο με εκείνο του 2022. Δηλαδή, υψηλές τιμές ενέργειας, αυξημένες κρατικές παρεμβάσεις, επίμονος πληθωρισμός και νέα πίεση στις αγορές κρατικού χρέους.
Το ζήτημα αυτό προκαλεί ήδη διαφορετικές προσεγγίσεις μεταξύ οικονομολόγων και οίκων αξιολόγησης. Η Citi εμφανίζεται πιο θετική απέναντι στην ανάγκη πρόσθετης στήριξης, εκτιμώντας ότι οι κυβερνήσεις ίσως χρειαστεί να χαλαρώσουν περισσότερο τη δημοσιονομική πολιτική για να περιοριστεί η ζημιά στην οικονομία. Η τράπεζα υπολογίζει ότι μόνο η διατήρηση των τιμών καυσίμων στα επίπεδα των αρχών του 2026 θα μπορούσε να κοστίσει περίπου 0,7% του ΑΕΠ σε επίπεδο Ευρωζώνης.
Από την άλλη πλευρά, η Fitch προειδοποιεί ότι μια γενικευμένη επιστροφή οριζόντιων παρεμβάσεων μπορεί να δημιουργήσει σοβαρές μεσοπρόθεσμες πιέσεις στα δημόσια οικονομικά, ειδικά για χώρες με υψηλό χρέος.
Στο παρασκήνιο, ωστόσο, υπάρχει και μια ακόμη πιο δύσκολη συζήτηση, καθώς πληροφορίες από ευρωπαϊκές πηγές αναφέρουν οτι έχει επανέλθει ανεπίσημα στο τραπέζι το ενδεχόμενο νέων μορφών κοινής χρηματοδότησης ή ειδικών ευρωπαϊκών εργαλείων για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης.
Το σενάριο αυτό συνδέεται με:
-κοινές αγορές LNG
-χρηματοδότηση στρατηγικών αποθεμάτων
-ενεργειακές υποδομές
-και πιθανές παρεμβάσεις στήριξης βιομηχανιών
Οι ίδιες πηγές σημειώνουν ότι αρκετές κυβερνήσεις αναγνωρίζουν πλέον πως η αναπλήρωση ενεργειακών αποθεμάτων σε τόσο υψηλές τιμές δημιουργεί δημοσιονομικές πιέσεις που δύσκολα μπορούν να καλυφθούν αποκλειστικά σε εθνικό επίπεδο.Το πρόβλημα γίνεται μεγαλύτερο καθώς η Ευρώπη εισέρχεται σε περίοδο που οι αμυντικές δαπάνες αυξάνονται, ενώ η ανάπτυξη χαμηλώνει ρυθμούς και το χρήμα ακριβαίνει.
Το πρώτο πακέτο παρεμβάσεων δεν έχει ακόμη ψηφιστεί και ήδη στο υπουργείο Οικονομικών εξετάζονται πρόσθετα σενάρια για το φθινόπωρο, ακόμη και επαναφορά εργαλείων τύπου Market Pass
Το ελληνικό βλέμμα στις Βρυξέλλες
Η Αθήνα παρακολουθεί εξαιρετικά στενά όλες αυτές τις διεργασίες και το οικονομικό επιτελείο βρίσκεται ήδη μπροστά σε δύσκολες αποφάσεις, καθώς η ενεργειακή κρίση συμπίπτει με μια περίοδο όπου η κυβέρνηση θέλει να διατηρήσει υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα και να συνεχίσει τη γρήγορη αποκλιμάκωση του χρέους. Ταυτόχρονα όμως, οι πιέσεις για νέα μέτρα στήριξης αυξάνονται. Το πρώτο πακέτο παρεμβάσεων δεν έχει ακόμη ψηφιστεί και ήδη στο υπουργείο Οικονομικών εξετάζονται πρόσθετα σενάρια για το φθινόπωρο, ακόμη και επαναφορά εργαλείων τύπου Market Pass.
Σύμφωνα με πληροφορίες, η ελληνική πλευρά θεωρεί ιδιαίτερα κρίσιμο το αν η Ευρώπη θα επιτρέψει μεγαλύτερη ευελιξία ή αν θα δημιουργήσει νέο κοινό πλαίσιο ενεργειακής στήριξης. Μια τέτοια εξέλιξη θα έδινε σημαντικό περιθώριο κινήσεων χωρίς να αυξηθεί η πίεση στις αγορές και στους οίκους αξιολόγησης.
Πηγή: Οικονομικός Ταχυδρόμος
