Σε μια άκρως αμφιλεγόμενη κίνηση που σηματοδοτεί τη σκλήρυνση της μεταναστευτικής της πολιτικής, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και εκπρόσωποι 15 κρατών μελών (ανάμεσά τους η Δανία, η Σουηδία και το Βέλγιο) συναντήθηκαν μυστικά σε ξενοδοχείο των Βρυξελλών με αντιπροσωπεία των Ταλιμπάν. Στόχος της συνάντησης ήταν η επιτάχυνση των διαδικασιών για την αναγκαστική απέλαση Αφγανών μεταναστών πίσω στο Αφγανιστάν, εστιάζοντας κυρίως σε άτομα που έχουν υποπέσει σε σοβαρά αδικήματα και θεωρούνται απειλή για τη δημόσια ασφάλεια.
Πρόκειται για την πρώτη φορά που επίσημη αντιπροσωπεία του ισλαμιστικού καθεστώτος —το οποίο η ΕΕ δεν αναγνωρίζει επίσημα— πατάει το πόδι της στις Βρυξέλλες από τότε που κατέλαβε την εξουσία το 2021. Η συνάντηση, επικεφαλής της οποίας από την πλευρά των Ταλιμπάν ήταν ο Αμπντούλ Καχάρ Μπαλκί (εκπρόσωπος του Υπουργείου Εξωτερικών τους), οργανώθηκε υπό άκρα μυστικότητα. Το Βέλγιο εξέδωσε περιορισμένες βίζες μίας ημέρας, αυστηρά για τη βελγική επικράτεια, αποκλείοντας τη μετακίνηση στον χώρο Σένγκεν.
«Τεχνικές συζητήσεις» για την αποφυγή πολιτικού κόστους
Η Κομισιόν, εμφανώς αμήχανη, προσπάθησε να υποβαθμίσει τη σημασία του γεγονότος, χαρακτηρίζοντας τη συνάντηση ως «καθαρά τεχνικού και διοικητικού χαρακτήρα», χωρίς καμία πολιτική προέκταση. Για τον λόγο αυτό, άλλωστε, οι συνομιλίες δεν διεξήχθησαν στην έδρα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αλλά σε ξενοδοχείο της βελγικής πρωτεύουσας.
Η συνάντηση αποτελεί συνέχεια μιας επιστολής που είχαν συνυπογράψει 20 ευρωπαϊκές χώρες τον περασμένο Οκτώβριο, ζητώντας από την Κομισιόν να εξετάσει τρόπους αναγκαστικής επαναπατρισμού στο Αφγανιστάν. Αξίζει να σημειωθεί ότι χώρες όπως η Ισπανία δεν συμμετείχαν στη συνάντηση ούτε είχαν υπογράψει την αρχική επιστολή, ενώ η Γερμανία έχει ήδη ξεκινήσει δικό της πρόγραμμα απελάσεων, έχοντας επιστρέψει περίπου 100 Αφγανούς που είχαν καταδικαστεί για εγκλήματα. Από την πλευρά τους, οι Ταλιμπάν άνοιξαν στο τραπέζι και το ζήτημα της αποκατάστασης των προξενικών υπηρεσιών για τους Αφγανούς που ζουν στην ΕΕ.
Θύελλα αντιδράσεων και καταγγελίες για «Απαρτχάιντ Φύλου»
Η πρωτοβουλία αυτή έχει προκαλέσει την έντονη οργή διεθνών οργανώσεων, αριστερών κομμάτων και προσωπικοτήτων, οι οποίοι προειδοποιούν ότι η Ευρώπη ξεπουλάει τις αξίες της και νομιμοποιεί ντε φάκτο ένα καθεστώς που ο ΟΗΕ έχει χαρακτηρίσει ως «νεκροταφείο ανθρωπίνων δικαιωμάτων».
Η βραβευμένη με Νόμπελ Ειρήνης, Μαλάλα Γιουσαφζάι, εξέφρασε τον αποτροπιασμό της μέσω βίντεο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης:
«Η ΕΕ προσκάλεσε εκπροσώπους των Ταλιμπάν στις Βρυξέλλες για να συζητήσουν μια μεταναστευτική συμφωνία. Αυτό με εκπλήσσει και με ανησυχεί βαθύτατα. Πρόκειται για τους ίδιους Ταλιμπάν που, μέσω ενός συστήματος απαρτχάιντ φύλου, έχουν εξαφανίσει τις γυναίκες και τα κορίτσια από τη δημόσια ζωή. Η Ευρώπη δεν πρέπει να νομιμοποιεί ένα καθεστώς υπεύθυνο για μία από τις χειρότερες ανθρωπιστικές κρίσεις στον κόσμο».
Ανάλογη ήταν και η αντίδραση της Γερμανίδας ευρωβουλευτή των Πρασίνων, Χάνα Νόιμαν, η οποία μαζί με άλλες ευρωβουλευτές και πρώην Αφγανές κοινοβουλευτικούς απέστειλε ανοιχτή επιστολή στην Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Η Νόιμαν ξεκαθάρισε ότι αυτές οι συναντήσεις δεν είναι απλώς «τεχνικές ασκήσεις», καθώς κάθε πρόσκληση, κάθε βίζα και κάθε επίσημη επαφή δίνει στους Ταλιμπάν αυτό που αναζητούν απεγνωσμένα από την πρώτη μέρα: πολιτική νομιμότητα και διεθνή αναγνώριση.
Ιδιαίτερος συμβολισμός
Πάντως αυτό που έγινε, πριν από λίγα χρόνια θα φάνταζε αδιανόητο. Εκπρόσωποι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και δεκαπέντε κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης να κάθονται στο ίδιο τραπέζι με αξιωματούχους των Ταλιμπάν στις Βρυξέλλες, με αντικείμενο τη διευκόλυνση των επιστροφών και των απελάσεων Αφγανών μεταναστών στο Αφγανιστάν.
Η συνάντηση, η πρώτη επί ευρωπαϊκού εδάφους μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία το 2021, έχει ιδιαίτερο συμβολισμό. Όχι μόνο επειδή πραγματοποιήθηκε στην καρδιά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά κυρίως επειδή αποτυπώνει την εντυπωσιακή μεταβολή που συντελείται στη μεταναστευτική πολιτική της Ευρώπης.
Η ΕΕ εξακολουθεί επισήμως να μην αναγνωρίζει το καθεστώς των Ταλιμπάν ως νόμιμη κυβέρνηση του Αφγανιστάν. Παρ’ όλα αυτά, η πραγματικότητα επιβάλλει μια δύσκολη εξίσωση. Εκατοντάδες χιλιάδες Αφγανοί βρίσκονται σήμερα στην Ευρώπη, ενώ αρκετές χώρες πιέζουν για ταχύτερες επιστροφές όσων δεν δικαιούνται άσυλο ή έχουν καταδικαστεί για σοβαρά αδικήματα.
Η συζήτηση αυτή δεν αφορά μόνο το Αφγανιστάν. Αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής που διαμορφώνεται τα τελευταία χρόνια.
Η Ευρώπη αντιμετωπίζει αυξημένες μεταναστευτικές πιέσεις, πολιτική άνοδο κομμάτων που ζητούν αυστηρότερο έλεγχο των συνόρων και αυξανόμενη κοινωνική ανησυχία γύρω από το μεταναστευτικό ζήτημα. Ως αποτέλεσμα, πολλές κυβερνήσεις πιέζουν τις Βρυξέλλες να υιοθετήσουν πιο αποτελεσματικούς μηχανισμούς επιστροφών.
Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει πλέον επιλογές που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν πολιτικά απαγορευμένες. Η δημιουργία κέντρων επιστροφής εκτός ευρωπαϊκού εδάφους, οι συμφωνίες με τρίτες χώρες για την υποδοχή μεταναστών και οι απευθείας διαπραγματεύσεις με μη αναγνωρισμένα καθεστώτα αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα.
Οι επικριτές αυτής της προσέγγισης υποστηρίζουν ότι η Ευρώπη κινδυνεύει να υπονομεύσει τις ίδιες τις αξίες πάνω στις οποίες οικοδομήθηκε. Το καθεστώς των Ταλιμπάν κατηγορείται διεθνώς για σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ιδιαίτερα απέναντι στις γυναίκες και τα κορίτσια. Η απαγόρευση της δευτεροβάθμιας και πανεπιστημιακής εκπαίδευσης για τις γυναίκες, οι περιορισμοί στην εργασία και στην ελεύθερη μετακίνηση, καθώς και η συστηματική απομάκρυνσή τους από τη δημόσια ζωή έχουν οδηγήσει διεθνείς οργανισμούς να μιλούν ακόμη και για «έμφυλο απαρτχάιντ».
Δεν είναι τυχαίο ότι η κάτοχος του Νόμπελ Ειρήνης, Malala Yousafzai, αντέδρασε έντονα στη συνάντηση. Για τη Μαλάλα, κάθε επίσημη επαφή με τους Ταλιμπάν κινδυνεύει να προσφέρει πολιτική νομιμοποίηση σε ένα καθεστώς που έχει μετατρέψει τον αποκλεισμό των γυναικών σε βασικό στοιχείο διακυβέρνησης.
Από την άλλη πλευρά, αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις υποστηρίζουν ότι η συνεργασία δεν συνεπάγεται αναγνώριση. Επιμένουν ότι οι επαφές έχουν καθαρά τεχνικό χαρακτήρα και αποσκοπούν αποκλειστικά στην αντιμετώπιση πρακτικών ζητημάτων που αφορούν τις επιστροφές μεταναστών.
Το δίλημμα είναι βαθύ και δύσκολο. Μπορεί η Ευρώπη να υπερασπίζεται τα ανθρώπινα δικαιώματα και ταυτόχρονα να διαπραγματεύεται με καθεστώτα που κατηγορούνται για συστηματικές παραβιάσεις τους; Μπορεί να διαχειριστεί αποτελεσματικά τις μεταναστευτικές ροές χωρίς να έρθει σε επαφή με τις κυβερνήσεις των χωρών προέλευσης;
Οι απαντήσεις δεν είναι εύκολες. Εκείνο που φαίνεται βέβαιο είναι ότι η συνάντηση στις Βρυξέλλες σηματοδοτεί μια νέα εποχή. Η Ευρωπαϊκή Ένωση εισέρχεται σε μια φάση πιο πραγματιστικής και αυστηρής μεταναστευτικής πολιτικής, όπου οι γεωπολιτικές ανάγκες και η εσωτερική πολιτική πίεση συχνά συγκρούονται με τις παραδοσιακές αρχές της.
Και αυτή η σύγκρουση ίσως αποτελέσει μία από τις σημαντικότερες πολιτικές συζητήσεις της Ευρώπης τα επόμενα χρόνια.
Πηγή: in.gr
