Η παρατεταμένη εξάρτηση από μια πηγή ενέργειας που δεν είναι ούτε άφθονη ούτε βιώσιμη εντός της ΕΕ ενέχει σημαντικούς κινδύνους. Ο κίνδυνος αυτός έγινε για άλλη μια φορά εμφανής κατά τη διάρκεια της τρέχουσας σύγκρουσης με το Ιράν
Στον απόηχο του πολέμου στην Ουκρανία, η Ευρωπαϊκή Ένωση αύξησε ραγδαία τις εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από τις Ηνωμένες Πολιτείες, καλύπτοντας εν μέρει το κενό που άφησε η μείωση των ρωσικών προμηθειών. Η αλλαγή αυτή, όμως, δεν ήταν χωρίς κόστος, καθώς η Ουάσινγκτον επιδιώκει ενεργά να επεκτείνει τις εξαγωγές LNG προς την ΕΕ, τοποθετώντας τον εαυτό της ως μακροπρόθεσμο προμηθευτή και, παράλληλα, εντείνοντας την εξάρτηση της ηπείρου από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.
Η παρατεταμένη εξάρτηση από μια πηγή ενέργειας που δεν είναι ούτε άφθονη ούτε βιώσιμη εντός της ΕΕ ενέχει σημαντικούς κινδύνους. Ο κίνδυνος αυτός έγινε για άλλη μια φορά εμφανής κατά τη διάρκεια της τρέχουσας σύγκρουσης με το Ιράν, όταν οι ευρωπαϊκές τιμές του φυσικού αερίου διπλασιάστηκαν προσωρινά.
Ωστόσο, οι προοπτικές για μεγαλύτερη ενεργειακή αυτονομία παραμένουν περιορισμένες: η μετάβαση σε έναν φιλικό προς το περιβάλλον και πιο αυτάρκη εφοδιασμό με ηλεκτρική ενέργεια και υδρογόνο συνεχίζει να αντιμετωπίζει σημαντικά εμπόδια.
Νέοι εταίροι, παλιά προβλήματα
Το 2022, η ζήτηση φυσικού αερίου στην ΕΕ ανήλθε σε περίπου 4.400 τεραβατώρες. Αν και η ζήτηση έχει μειωθεί σταθερά στις 3.500 τεραβατώρες το 2025, παραμένει υψηλή. Τα περιορισμένα εγχώρια αποθέματα σημαίνουν ότι το μερίδιο των εισαγωγών στη συνολική κατανάλωση είναι εξαιρετικά υψηλό, φτάνοντας σχεδόν το 90% το 2025.
Η δομή αυτής της εξάρτησης έχει μεταβληθεί δραματικά τα τελευταία χρόνια. Πριν από την εισβολή στην Ουκρανία το 2022, σχεδόν το 50% των εισαγωγών φυσικού αερίου της ΕΕ προερχόταν από την Ρωσία· έως το 2025, το μερίδιο αυτό είχε πέσει κατακόρυφα σε περίπου 15%. Αντίθετα, το μερίδιο των ΗΠΑ αυξήθηκε από 7% το 2021 σε περίπου 30% το 2025.
Στο πλαίσιο του σχεδίου REPowerEU, η Ευρώπη στοχεύει στην πλήρη κατάργηση των προμηθειών ρωσικού φυσικού αερίου. Ωστόσο, η ήπειρος κινδυνεύει πλέον να αντικαταστήσει τη μία εξάρτηση με μια άλλη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν καταστεί ένας από τους μεγαλύτερους προμηθευτές ΥΦΑ της Ευρώπης, και η κυβέρνηση Τραμπ εργάζεται ενεργά για την εμβάθυνση αυτής της εξάρτησης.
Η εμπορική συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ του 2025 δεσμεύει την Ένωση να εισάγει LNG αξίας 250 δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως για τα επόμενα τρία χρόνια. Εκμεταλλευόμενη τις σημερινές υψηλές τιμές της ενέργειας, η κυβέρνηση των ΗΠΑ πιέζει επίσης για την επέκταση των υποδομών LNG και των αγωγών στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, προκειμένου να διευκολυνθούν αυτές οι ροές.
Με λίγα λόγια, οι Ηνωμένες Πολιτείες προσπαθούν να επιβάλουν μια κατάσταση εγκλωβισμού, όπως σημειώνεται χαρακτηριστικά δημοσίευμα του Social Europe. Το φυσικό αέριο έχει καταστεί ζωτικό συστατικό του ενεργειακού συστήματος της ΕΕ, τροφοδοτώντας την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, τη θέρμανση των νοικοκυριών και των μη οικιστικών κτιρίων, καθώς και τη βιομηχανική παραγωγή. Δεδομένης της αστάθειας των τιμών των ορυκτών καυσίμων και των περιορισμένων αποθεμάτων της Ευρώπης, η ΕΕ θα πρέπει – προς όφελος τόσο της καταπολέμησης της κλιματικής αλλαγής όσο και της ενίσχυσης της ενεργειακής ασφάλειας – να προχωρήσει στη σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων, αντί να εδραιώσει την εξάρτησή της από εκτός Ευρώπης εισαγωγές. Η Ένωση πρέπει να μετασχηματίσει το ενεργειακό της τοπίο, επεκτείνοντας την προσφορά πράσινης ενέργειας και αυξάνοντας τη δική της παραγωγή.
Ωστόσο, θα είναι δύσκολο να μειωθεί η εξάρτηση της Ευρώπης από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων από τις Ηνωμένες Πολιτείες και άλλες χώρες, εκτός εάν ληφθούν αποφασιστικά μέτρα.
Προτάσεις για μεγαλύτερη ενεργειακή αυτονομία της ΕΕ
Τα μέτρα πολιτικής θα πρέπει να ενισχύσουν τόσο τη ζήτηση όσο και την προσφορά ηλεκτρικής ενέργειας και υδρογόνου. Για να επιτευχθεί αυτό, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις πρέπει να διαμορφώσουν άμεσα την οικονομική μετάβαση. Από την πλευρά της ζήτησης, η χρήση των συμβολαίων διαφοράς εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα θα πρέπει να επεκταθεί σε όλα τα ευρωπαϊκά κράτη.
Τα συμβόλαια διαφοράς εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα είναι ένα χρηματοδοτικό μέσο που εισήγαγε το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονομικών της Γερμανίας για να στηρίξει τις ενεργοβόρες βιομηχανίες κατά τη μετάβασή τους σε παραγωγή φιλική προς το κλίμα. Αντισταθμίζουν το επιπλέον κεφάλαιο και τα λειτουργικά έξοδα που προκύπτουν επί σειρά ετών, όταν οι επιχειρήσεις μεταβαίνουν σε φιλικές προς το περιβάλλον τεχνολογίες σε σύγκριση με τις συμβατικές μεθόδους παραγωγής.
Όσον αφορά στην προσφορά, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις μπορούν να συνεχίσουν να μειώνουν τους κινδύνους για την ιδιωτική παραγωγή πράσινης ηλεκτρικής ενέργειας, χρησιμοποιώντας πριμ διμερούς αγοράς. Για την ακρίβεια, μπορούν να εφαρμόσουν μια παρόμοια προσέγγιση στην παραγωγή υδρογόνου μέσω σταθερών τιμολογίων τροφοδοσίας. Με αυτό τον τρόπο, οι κυβερνήσεις εγγυώνται ελάχιστες τιμές – ένα μέσο που η Ευρώπη έχει χρησιμοποιήσει αποτελεσματικά στο παρελθόν.
Μια λιγότερο δαπανηρή λύση είναι οι κυβερνήσεις της ΕΕ να αναπτύξουν οι ίδιες την παραγωγή πράσινης ενέργειας, παράλληλα με την απαραίτητη υποδομή – ιδίως τα δίκτυα – τόσο για την ηλεκτρική ενέργεια όσο και για το υδρογόνο. Οι δημόσιοι ισολογισμοί μπορούν να αξιοποιήσουν τα χαμηλότερα κόστη χρηματοδότησής τους για να κατασκευάσουν απευθείας μονάδες παραγωγής και υποδομές. Αυτό σημαίνει επίσης ότι θα πρέπει να επιτραπεί στα κράτη μέλη να αυξήσουν το δημόσιο χρέος κατά τη μεταβατική φάση – μια περίοδο που θα διαρκέσει πολύ πέρα από το 2030.
Και όλα αυτά, δεν θα πρέπει να επιβαρύνουν περαιτέρω τους καταναλωτές, οι οποίοι ήδη πληρώνουν ακριβά το «μάρμαρο» της ενεργειακής – και όχι μόνο – ακρίβειας.
Πηγή: in.gr
