Τι δείχνουν τα νέα δεδομένα για τη φυγή και τον επαναπατρισμό - Οι οικονομικές συνθήκες που συντηρούν τη διαρροή επιστημονικού δυναμικού Η μετακίνηση του ανθρώπινου δυναμικού προς το εξωτερικό αποτελεί ένα από τα πιο σύνθετα και ανθεκτικά φαινόμενα της σύγχρονης
Τι δείχνουν τα νέα δεδομένα για τη φυγή και τον επαναπατρισμό - Οι οικονομικές συνθήκες που συντηρούν τη διαρροή επιστημονικού δυναμικού
Η μετακίνηση του ανθρώπινου δυναμικού προς το εξωτερικό αποτελεί ένα από τα πιο σύνθετα και ανθεκτικά φαινόμενα της σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας.
Παρότι η αγορά εργασίας έχει διαφοροποιηθεί σημαντικά σε σχέση με την περίοδο της οξείας οικονομικής ύφεσης, η διαρροή εξειδικευμένων εργαζομένων διατηρεί ισχυρή δυναμική. Το φαινόμενο δεν έχει πλέον τα χαρακτηριστικά της μαζικής, σχεδόν βίαιης εξόδου του παρελθόντος, αλλά έχει μετεξελιχθεί σε μια σταθερή, δομική συνιστώσα της οικονομίας.
Η μετάβαση από το brain drain στο brain gain δεν μπορεί να συντελεστεί αυτόματα, ούτε μέσω μεμονωμένων πρωτοβουλιών
Η ανάλυση των διαθέσιμων δεδομένων αναδεικνύει μια σαφή ασυμμετρία: η επιστροφή Ελλήνων από το εξωτερικό καταγράφεται μεν, ωστόσο υπολείπεται αισθητά σε σχέση με τους ρυθμούς εκείνων που εξακολουθούν να αναζητούν επαγγελματική διέξοδο εκτός συνόρων.
Η αποτύπωση των τάσεων μέσα από τα δεδομένα
Η δυναμική αυτής της ανισορροπίας αποτυπώνεται ευκρινώς στις πρόσφατες μετρήσεις.
Σύμφωνα με την ετήσια έρευνα του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ για το εισόδημα και τις δαπάνες διαβίωσης των νοικοκυριών, το 10,9% των οικογενειών στην Ελλάδα αναφέρει ότι τουλάχιστον ένα μέλος τους έχει μεταναστεύσει στο εξωτερικό για λόγους εργασίας κατά την τελευταία πενταετία.
Το ποσοστό αυτό καταδεικνύει ότι η μετακίνηση αφορά ένα διόλου ευκαταφρόνητο τμήμα της κοινωνίας και παραμένει ενεργή επιλογή για σημαντικό αριθμό εργαζομένων.
Στον αντίποδα, η τάση επαναπατρισμού το λεγόμενο brain gain εμφανίζει μετρήσιμα, αλλά σαφώς πιο συγκρατημένα μεγέθη. Στην ίδια έρευνα, το ποσοστό των νοικοκυριών που δήλωσαν ότι κάποιο μέλος τους επέστρεψε από το εξωτερικό για να ενταχθεί στην εγχώρια αγορά εργασίας ανέρχεται στο 6,6%.
Η διαφορά μεταξύ των δύο ποσοστών υποδεικνύει ένα συνεχιζόμενο αρνητικό ισοζύγιο στο ανθρώπινο κεφάλαιο.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ποιοτική σύσταση αυτής της μετανάστευσης: τα ευρωπαϊκά στατιστικά καταγράφουν πως οι Έλληνες κάτοχοι τίτλων ανώτατης εκπαίδευσης που εργάζονται σε χώρες της Ε.Ε. αυξάνονται, αντιπροσωπεύοντας πλέον πάνω από το 30% του συνόλου των Ελλήνων μεταναστών.
Ο ρόλος του κόστους ζωής και των μισθολογικών αποκλίσεων
Η διατήρηση αυτού του αρνητικού ισοζυγίου δεν οφείλεται στην έλλειψη θέσεων εργασίας, όπως συνέβαινε πριν από μία δεκαετία, αλλά στη διαφορά της αγοραστικής δύναμης και των συνθηκών διαβίωσης. Το σύγχρονο brain drain τροφοδοτείται κυρίως από τη συρρίκνωση του πραγματικού εισοδήματος στο εσωτερικό της χώρας.
Οι αυξητικές τάσεις στον πληθωρισμό, σε συνδυασμό με τη ραγδαία άνοδο του κόστους στέγασης στα μεγάλα αστικά κέντρα, ασκούν έντονη πίεση στη μεσαία τάξη και στους νέους επαγγελματίες.
Όταν η αναλογία μισθού και παγίων εξόδων (όπως το ενοίκιο και η ενέργεια) καθιστά την αποταμίευση ή τον μακροπρόθεσμο προγραμματισμό εξαιρετικά δυσχερή, η ευρωπαϊκή αγορά εργασίας προβάλλει ως μια ορθολογική οικονομική επιλογή.
Ο εργαζόμενος υψηλής εξειδίκευσης σταθμίζει τις επιλογές του συγκρίνοντας τις αποδοχές του όχι μόνο σε απόλυτους αριθμούς, αλλά και σε σχέση με το βιοτικό επίπεδο που αυτές μπορούν να του εξασφαλίσουν.
Οι επιπτώσεις στην εγχώρια αγορά και την κοινωνία
Αυτή η παρατεταμένη εκροή εξειδικευμένου δυναμικού επιφέρει πολυεπίπεδες συνέπειες. Σε οικονομικό επίπεδο, δημιουργεί σημαντικές ελλείψεις σε κρίσιμους κλάδους αιχμής, όπως η τεχνολογία, η υγεία και η μηχανική, ανακόπτοντας τον ρυθμό παραγωγικότητας των εγχώριων επιχειρήσεων που δυσκολεύονται να βρουν ή να διατηρήσουν καταρτισμένα στελέχη.
Το κράτος και οι οικογένειες επενδύουν πόρους στην εκπαίδευση επιστημόνων, η υπεραξία των οποίων τελικά κεφαλαιοποιείται από ισχυρότερες οικονομίες.
Σε κοινωνικό επίπεδο, η διατήρηση του φαινομένου διαμορφώνει μια σιωπηλή διαίρεση. Δημιουργείται μια συνθήκη δύο ταχυτήτων ανάμεσα σε όσους ενσωματώνονται σε οικονομίες με υψηλότερες παροχές και προοπτικές ανέλιξης, και σε όσους παραμένουν στην Ελλάδα, επιχειρώντας να προσαρμοστούν σε ένα περιβάλλον εντονότερων οικονομικών πιέσεων.
Οι εμπειρίες, οι προσδοκίες και το επίπεδο διαβίωσης των δύο αυτών ομάδων τείνουν να αποκλίνουν όλο και περισσότερο με την πάροδο του χρόνου.
Προϋποθέσεις για την ουσιαστική ανάσχεση
Η μετάβαση από το brain drain στο brain gain δεν μπορεί να συντελεστεί αυτόματα, ούτε μέσω μεμονωμένων πρωτοβουλιών. Η επιστροφή ενός εργαζομένου που έχει ήδη εδραιωθεί στο εξωτερικό προϋποθέτει ένα σταθερό και ανταγωνιστικό πλαίσιο υποδοχής.
Τα δεδομένα δείχνουν ότι για να καταστεί η ελληνική αγορά εργασίας ελκυστική για το δικό της ανθρώπινο κεφάλαιο, απαιτείται δομική σύγκλιση με τους ευρωπαϊκούς μέσους όρους. Αυτό περιλαμβάνει την ενίσχυση των πραγματικών μισθών, τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας και, κρισιμότερα, την υλοποίηση πολιτικών που θα αμβλύνουν το στεγαστικό κόστος.
Όσο οι παράγοντες αυτοί παραμένουν ανισομερείς, η μετακίνηση προς το εξωτερικό θα συνεχίσει να αποτελεί μια ρεαλιστική επιλογή σταδιοδρομίας, καθυστερώντας την επιστροφή των αριθμών και κυρίως των ανθρώπων σε ένα πραγματικά θετικό ισοζύγιο.
Πηγή: in.gr
