Τη δομική υστέρηση των συνταξιοδοτικών συστημάτων στην Ελλάδα αλλά και στους θεσμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναδεικνύει το νέο κείμενο πολιτικής του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών (ΚΕΦΙΜ) με τίτλο «Το Συνταξιοδοτικό Σύστημα στην Ελλάδα και την ΕΕ: Ένα Αναπτυξιακό Εργαλείο Χωρίς Εφαρμογή».
Η μελέτη επισημαίνει ότι, παρά τις δύσκολες μεταρρυθμίσεις της προηγούμενης δεκαετίας, το ελληνικό συνταξιοδοτικό σύστημα εξακολουθεί να στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στη γενική φορολογία. Το 2025 εκτιμάται ότι το 57% των συντάξεων χρηματοδοτήθηκε από εισφορές, ενώ το υπόλοιπο 43% καλύφθηκε από τον τακτικό προϋπολογισμό. Η εικόνα αυτή είναι βελτιωμένη σε σχέση με το 2021, καθώς η συμμετοχή της γενικής φορολογίας έχει μειωθεί κατά περίπου 6 ποσοστιαίες μονάδες, ενώ το 2029 προβλέπεται ότι οι εισφορές θα καλύπτουν το 62% των συνταξιοδοτικών δαπανών.
Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα έχει υποχωρήσει από την 1η θέση στην ΕΕ ως προς τη δαπάνη για συντάξεις ως ποσοστό του ΑΕΠ το 2012, στην 4η θέση το 2023, πίσω από την Ιταλία, τη Γαλλία και την Αυστρία. Η εξέλιξη αυτή αποτυπώνει την πρόοδο που έχει επιτευχθεί, χωρίς όμως να αναιρεί το βασικό διαρθρωτικό πρόβλημα: σημαντικό μέρος των συντάξεων εξακολουθεί να χρηματοδοτείται από τους φορολογούμενους και όχι από αποταμιευμένα και επενδυμένα κεφάλαια.
Χωρίς αποθεματικά
Η μελέτη αναδεικνύει επίσης μια λιγότερο γνωστή, αλλά ιδιαίτερα κρίσιμη διάσταση: το συνταξιοδοτικό σύστημα των θεσμών της Ευρωπαϊκής Ένωσης λειτουργεί χωρίς αποθεματικά. Οι συντάξεις των πρώην υπαλλήλων της ΕΕ πληρώνονται από τον τρέχοντα προϋπολογισμό και όχι από ειδικά αποταμιευμένα κεφάλαια. Οι σχετικές πληρωμές μάλιστα αυξήθηκαν σε σταθερές τιμές κατά 183% την περίοδο 2000–2024, από 580 εκατ. ευρώ σε 2,9 δισ. ευρώ.
Σήμερα, οι συντάξεις των υπαλλήλων της ΕΕ απορροφούν το 22% των δαπανών του τομέα της ευρωπαϊκής δημόσιας διοίκησης, έναντι μόλις 10% το 1998. Παράλληλα, το 2024 μόλις το 21% των συντάξεων των υπαλλήλων της ΕΕ καλύφθηκε από εισφορές, ενώ το υπόλοιπο 79% χρηματοδοτήθηκε από τον τακτικό προϋπολογισμό, δηλαδή τελικά από τους Ευρωπαίους φορολογούμενους.
Όπως επισημαίνεται στη μελέτη, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ακόμη τη δυνατότητα να προχωρήσει σε μια δημοσιονομικά διαχειρίσιμη μετάβαση προς ένα κεφαλαιοποιητικό μοντέλο για το δικό της συνταξιοδοτικό σύστημα.
Μια μείωση των διοικητικών δαπανών κατά 5% στο επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028–2034 θα μπορούσε να επιτρέψει τη δημιουργία αποθεματικών ύψους 87 δισ. ευρώ για την κάλυψη των συνταξιοδοτικών υποχρεώσεων της ΕΕ. Η επένδυση αυτών των κεφαλαίων, με βάση τις αποδόσεις αντίστοιχων διεθνών συνταξιοδοτικών ταμείων, θα μπορούσε να δημιουργήσει ετήσια αυτοχρηματοδότηση περίπου 3 δισ. ευρώ.
Η μελέτη καταλήγει ότι η μετάβαση σε ισχυρότερους κεφαλαιοποιητικούς πυλώνες δεν αποτελεί απλώς ζήτημα ασφαλιστικής πολιτικής, αλλά κρίσιμη αναπτυξιακή επιλογή. Η αποταμίευση και επένδυση των εισφορών μπορεί να μειώσει τη μελλοντική πίεση στους προϋπολογισμούς, να περιορίσει τη μετακύληση βαρών στις επόμενες γενιές και να ενισχύσει την παραγωγική βάση της οικονομίας.
Πηγή: Οικονομικός Ταχυδρόμος
