Τι είναι ο θάνατος, τί είναι το «ζουμί» του; Παραποιόντας τη γνωστή παροιμία για να εξυπηρετήσει την κριτική μου, σήμερα σας παρουσιάζουμε την ταινία «Forastera», που κυριολεκτικά σημαίνει «η ξένη» και ως παράφραση θα μπορούσαμε να πούμε «η απόκληρη» ή «η έξω-από-δω». Η πρώτη μεγάλου μήκους της Ισπανίδας σκηνοθέτριας Lucía Aleñar, που παρουσιάστηκε στο BellaTOFIFEST του Τόρουν, αναφέρεται στα δύο στοιχεία ερμηνείας του τίτλου, μεταφυσικά αλλά με ρεαλιστική χροιά, στοιχεία που δεν απογειώνουν την ταινία αλλά σαφώς προσδιορίζουν τις καθαρές της προθέσεις.
Η Κάτα περνά τις καλοκαιρινές της διακοπές στη Μαγιόρκα μαζί με την αδελφή της και τους παππούδες της. Όταν γίνεται η μοναδική μάρτυρας του ξαφνικού θανάτου της γιαγιάς της, αδυνατεί να επεξεργαστεί την απώλεια. Ένα παιχνίδι μεταμφίεσης με ένα από τα φορέματα της νεκρής γυναίκας εξελίσσεται σταδιακά σε μια σχεδόν μεταφυσική εμπειρία, καθώς η νεαρή ηρωίδα αρχίζει να καταλαμβάνει τη θέση της γιαγιάς μέσα στην οικογένεια, έτσι τα όρια ανάμεσα στη μνήμη, την ταυτότητα και την πραγματικότητα γίνονται όλο και πιο δυσδιάκριτα.
«Η ξένη» της ταινίας δεν είναι αυτή που «έρχεται από αλλού», αλλά και εκείνη που αισθάνεται ότι δεν ανήκει πουθενά. Η Aleñar αξιοποιεί αυτή τη διπλή σημασία για να μιλήσει για μια έφηβη που, μέσα σε λίγες ημέρες, γίνεται ξένη απέναντι στην ίδια της την ηλικία (αρνούμενη τη νεότητα και όσα αυτή φέρει), αναγκάζεται να ενηλικιωθεί πρόωρα (σχεδόν να γεράσει), κουβαλώντας το βάρος μιας οικογένειας που αδυνατεί να διαχειριστεί την απώλειά της (και εκείνης μεταφορικά, και της ηλικιωμένης γυναίκας κυριολεκτικά).
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ταινίας δεν είναι αν πιστεύει κανείς στα φαντάσματα αλλά η ιδέα ότι οι νεκροί συνεχίζουν να κατοικούν μέσα στα αντικείμενα που αφήνουν πίσω τους. Ένα φόρεμα δεν λειτουργεί ως ραμμένο ύφασμα που κρύβει τη γύμνια μας, αλλά ως φορέας μνήμης. Η ταινία θέτει διακριτικά ένα σχεδόν φιλοσοφικό ερώτημα: κατοικεί η νεκρή γυναίκα μέσα στο φόρεμά της ή μήπως η εγγονή κατοικείται από τη μνήμη της; Το μεταφυσικό δεν παρουσιάζεται ως τρόμος αλλά ως ένας μηχανισμός με τον οποίο ο άνθρωπος προσπαθεί να εξηγήσει αυτό που η λογική αδυνατεί να αποδεχθεί τη στιγμή του σοκ.
Η επιλογή της σκηνοθέτριας να επεκτείνει τη δική της βραβευμένη μικρού μήκους ταινία στο πρώτο της μεγάλου μήκους αποδεικνύεται εύστοχη… αλλά αδικαιολόγητα εκτεταμένη. Επιστρέφοντας σε έναν χαρακτήρα που είχε ακόμη πολλά να αποκαλύψει, η νέα πλέον Κάτα δεν αντιμετωπίζεται ως σύμβολο του πένθους αλλά ως ένας άνθρωπος που προσπαθεί να δώσει μορφή σε κάτι που δεν μπορεί να περιγραφεί με λέξεις. Αυτή η μορφή όμως συχνά, λόγω σεναρίου, λέει ή δε λέει αυτά που πρέπει να ακούσουμε ή να δούμε.
Η Zoe Stein σηκώνει σχεδόν ολόκληρη την ταινία στους ώμους της με μια ερμηνεία χαμηλών τόνων, γεμάτη σιωπές και εσωτερικές μετατοπίσεις, αποφεύγοντας τις εύκολες συναισθηματικές εκρήξεις. Δίπλα της, ο Lluís Homar (ηθοποιός που πέρασε και από το σύμπαν του Αλμοδόβαρ) προσφέρει την απαραίτητη ανθρώπινη γείωση, αποδίδοντας με αξιοθαύμαστη λεπτότητα έναν ηλικιωμένο άνδρα που χάνει όχι μόνο τη σύντροφό του αλλά και το σημείο αναφοράς ολόκληρης της ζωής του.
Η Aleñar αφήνει τη φύση της Μαγιόρκας, το καλοκαιρινό φως και τους ήχους να λειτουργήσουν ως προέκταση των συναισθημάτων των ηρώων, χωρίς να καταφεύγει σε μελοδραματισμούς. Η κάμερα παρατηρεί περισσότερο παρά εξηγεί, ενώ ο αργός ρυθμός υπηρετεί την αίσθηση ότι το πένθος δεν εξελίσσεται γραμμικά αλλά κυκλικά.
Ακριβώς εκεί βρίσκεται και η μεγαλύτερη αδυναμία της ταινίας. Η επιθυμία να ισορροπήσει ανάμεσα στον ψυχολογικό ρεαλισμό και στη μεταφυσική αλληγορία δεν ολοκληρώνεται πάντοτε με την ίδια δύναμη. Υπάρχουν στιγμές όπου η αφήγηση μοιάζει να φοβάται να επιλέξει αν αυτό που βλέπουμε αποτελεί πραγματική υπερφυσική εμπειρία ή αποκλειστικά εσωτερική προβολή της ηρωίδας. Η αμφισημία είναι γόνιμη, όμως σε ορισμένες σκηνές αφήνει την αίσθηση μιας δραματουργικής αναποφασιστικότητας αντί μιας συνειδητής καλλιτεχνικής επιλογής.
Παρ’ όλα αυτά, η «Forastera» αποτελεί μια ιδιαίτερα ώριμη πρώτη μεγάλου μήκους δημιουργία. Δεν ενδιαφέρεται να απαντήσει στο ερώτημα που ακόμα βασανίζει γενιές φιλοσόφων, το τι είναι ο θάνατος· τη γοητεύει περισσότερο να εξερευνήσει τι σημαίνει να συνεχίζεις να ζεις όταν ένα κομμάτι του εαυτού σου έχει φύγει μαζί με κάποιον άλλον, και ίσως αυτό να είναι το πιο συγκινητικό της επίτευγμα: υπενθυμίζει ότι η μνήμη δεν κατοικεί μόνο στις αναμνήσεις, αλλά και στα αντικείμενα, στις κινήσεις, στις συνήθειες και στους ανθρώπους που, χωρίς να το καταλάβουν, συνεχίζουν να φορούν τη ζωή εκείνων που έχασαν.
Διαβάστε ακόμα: BellaTOFIFEST 2026: Ένα ανήσυχο φεστιβάλ που υπόσχεται… «ανυπακοή»
www.ertnews.gr
