Τριάντα δύο αρχηγοί κρατών και 100 υπουργοί, διπλωμάτες και εκπρόσωποι διεθνών οργανισμών, βρίσκονται στην Τουρκία από χθες Τρίτη 7 Ιουλίου για τη 36η σύνοδο κορυφής του NATO. Η θέση της Ελλάδας «χάνεται» μέσα σε αυτό το σύνολο συμφερόντων, με τον Έλληνα πρωθυπουργό να σιωπά ακόμα και στις ανησυχητικές δηλώσεις Ντόναλντ Τραμπ και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για τα F-35. Και όμως, για κάποιους αναλυτές, για να πετύχει ο Τούρκος πρόεδρος όσα επιδίωξε στη σύνοδο, θα έπρεπε να κατευνάσει την Ελλάδα, με δεδομένο, βέβαια, ότι η τελευταία θα αξιοποιούσε τα όπλα της.
Αυτό πιστεύει ο Στέφαν Ιρίγκ, διευθυντής του Κέντρου Γερμανικών και Ευρωπαϊκών Σπουδών και καθηγητής ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Χάιφα, ο οποίος αναγνωρίζει τη μαεστρία του Ερντογάν στην εξωτερική και εσωτερική πολιτική,
Ο Τούρκος πρόεδρος εκμεταλλεύεται στο έπακρο τη θέση της χώρας του, η οποία, σύμφωνα με ανάλυση του Ιρίγκ στο αμερικανικό περιοδικό Foreign Policy, «φαίνεται σήμερα ακόμη πιο ζωτικής σημασίας για την αρχιτεκτονική του ΝΑΤΟ απ’ ό,τι ήταν ακόμη και κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου».
Χαρακτηρίζοντας τον Ταγίπ Ερντογάν «οξυδερκή στρατηγικό νου», ο Ιρίγκ θεωρεί ως ιδιαίτερα κρίσιμο σε αυτή τη σύνοδο τη στάση της Άγκυρας απέναντι στη δική της προβολή ισχύος: το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας».
«Μέσω αυτής της επιθετικής θαλάσσιας στρατηγικής, η Τουρκία του Ερντογάν διεκδικεί τεράστιες εκτάσεις στο Αιγαίο και στην ανατολική Μεσόγειο, προσφέροντας το ιδεολογικό υπόβαθρο για τη διαρκή πολεμική ρητορική της απέναντι στην Ελλάδα» σημειώνει ο Ιρίγκ. Το δόγμα αυτό είναι βαθιά ενσωματωμένο στον πολιτικό μετασχηματισμό του Ερντογάν κατά την τελευταία δεκαετία, ο οποίος στηρίζεται στη συμμαχία του με υπερεθνικιστικές – κάποιοι θα έλεγαν φασιστικές – δυνάμεις».
Η σημασία της Ελλάδας
Και εδώ ακριβώς ο Ιρίγκ κατεδείκνυε από πριν τη Σύνοδο τη σημασία της Ελλάδας, όχι επειδή η Αθήνα βρίσκεται στο επίκεντρο της ατζέντας, αλλά επειδή πολλά από αυτά που επιδιώκει ο Ερντογάν περνούν μέσα από μηχανισμούς όπου η Ελλάδα έχει θεσμικό λόγο.
«Για να πετύχει ο Ερντογάν όσα επιδιώκει στη σύνοδο, θα πρέπει να βρεθούν τρόποι κατευνασμού της Ελλάδας», καθώς η χώρα μας σύμφωνα με τον Ισραηλινό ειδικό «ως μέλος τόσο του ΝΑΤΟ όσο και της ΕΕ, μπορεί να μπλοκάρει κρίσιμες αναβαθμίσεις στις εμπορικές σχέσεις και στους μηχανισμούς αμυντικής συνεργασίας».
Ο Ιρίγκ θεωρεί, λοιπόν, ότι ο Ερντογάν ενδεχομένως να περιόριζε τις προκλήσεις του, φροντίζοντας με πολιτική μαεστρία να μην προδώσει την υπερεθνικιστική εκλογική του βάση.
«Αυτό που συχνά δεν αντιλαμβάνονται οι εξωτερικοί παρατηρητές για τον Ερντογάν είναι ότι αποτελεί, πάνω απ’ όλα, έναν δεινό πολιτικό. Δεν είναι μόνο χαρισματικός ρήτορας και οξυδερκής στρατηγικός νους […] αλλά και άριστος γνώστης των εσωτερικών πολιτικών ισορροπιών. Έχει αποδείξει επανειλημμένα ότι γνωρίζει ακριβώς πώς να αξιοποιεί μια κρίση. Εκμεταλλεύτηκε την απόπειρα πραξικοπήματος του 2016 για να προχωρήσει σε εκτεταμένες εκκαθαρίσεις στην τουρκική κοινωνία, θέτοντας έτσι τα θεμέλια της “υπερπροεδρίας” του. Παράλληλα, οι επιδέξιοι διπλωματικοί χειρισμοί του μετά την έναρξη του ρωσοουκρανικού πολέμου του επέτρεψαν να διευρύνει τη γεωπολιτική του επιρροή».
Έτσι, πιστεύει ότι ο Ερντογάν θα μπορούσε, προκειμένου να διασφαλίσει τους ευρύτερους στόχους του, να νέρωνε για την ώρα το κρασί του, αποδεχόμενος μια τακτική υποχώρηση στη «Γαλάζια Πατρίδα».
Αυτή, σύμφωνα με τον Ιρίγκ, μπορεί να έχει τη μορφή μιας άτυπης συμφωνίας για τον περιορισμό των ερευνών πετρελαίου και φυσικού αερίου σε αμφισβητούμενα ύδατα ή ακόμη και μια πιο επίσημη συμφωνία για τμήματα των θαλάσσιων συνόρων με την Ελλάδα.
Δυτική συνομωσία
Αυτές τις τακτικές υποχωρήσεις θα μπορούσε να τις παρουσιάσει στο εσωτερικό ως «δυτική δολιότητα, ενώ ταυτόχρονα θα διακηρύσσει την αιώνια και αδιαμφισβήτητη ισχύ της Τουρκίας» εκτιμά ο Ισραηλινός ιστορικός.
«Ο Ερντογάν και οι συνεργάτες του έχουν οικοδομήσει ένα ολόκληρο αφηγηματικό σύστημα γύρω από ένα υποτιθέμενο μεγάλο «παιχνίδι» που παίζεται εις βάρος της Τουρκίας από μια ανώνυμη συμμαχία ξένων συμφερόντων. Η αφήγηση αυτή αναθεωρεί την ιστορία και μπορεί να επεκταθεί ώστε να περιλαμβάνει τη διαβόητη Συνθήκη των Σεβρών, την ύστερη Οθωμανική Αυτοκρατορία ή ακόμη και ολόκληρη την περίοδο από τις Σταυροφορίες. Είναι διατυπωμένη τόσο αόριστα ώστε να χωρούν σε αυτήν κάθε είδους κράτη και προσωπικότητες -όπως η πρώην καγκελάριος της Γερμανίας Άνγκελα Μέρκελ, ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα και ο δισεκατομμυριούχος Τζορτζ Σόρος- είτε ως πρωταγωνιστές είτε ως πιόνια των πραγματικών εχθρών της Τουρκίας και του μουσουλμανικού κόσμου».
Ο Ιρίγκ αναφέρει ότι ο Ερντογάν χρησιμοποιεί τέτοια ρητορική για να εξηγήσει ή να δικαιολογήσει στο εσωτερικό κάθε κρίση ή αποτυχία. Από τον πληθωρισμό, μέχρι τις διαδηλώσεις του Γκεζί, την απόπειρα πραξικοπήματος του 2016 και τον φιλάνθρωπο Οσμάν Καβαλά, που παραμένει φυλακισμένος, όλα παρουσιάζονται ως συνειδητοί συνεργοί ή πιόνια κάποιας συνομωσίας ή ενός παιχνιδιού που παίζεται στις πλάτες των Τούρκων, σύμφωνα με την ανάλυση του Ιρίγκ.
«Ο Ερντογάν διακρίνεται στη δαιμονοποίηση των αντιπάλων και στη μετατόπιση των ευθυνών προς το εσωτερικό του ακροατήριο, κινούμενος με μαεστρία σε εκείνο το στενό περιθώριο όπου μπορεί ταυτόχρονα να ικανοποιεί τη βάση του και τους σκληροπυρηνικούς κυβερνητικούς του εταίρους, ενώ παράλληλα συνεργάζεται με τους συμμάχους του στο εξωτερικό. Μια απόρριψη από τους εταίρους του στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ αποτελεί απλώς ακόμη μία συνηθισμένη εκδοχή του «παιχνιδιού», προορισμένη να μετατραπεί σε βασικό στοιχείο της δημαγωγικής του ρητορικής».
Η πιθανότητα παράκαμψης ενός ελληνικού βέτο
Πάντως για τον διευθυντή του Κέντρου Γερμανικών και Ευρωπαϊκών Σπουδών της Χάιφα, η πιθανότερη εξέλιξη στη Σύνοδο θα είναι να βρεθεί κάποια λύση ώστε η Τουρκία να ενταχθεί στο νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο αμυντικών προμηθειών, παρακάμπτοντας ένα πιθανό ελληνικό βέτο.
Ωστόσο, μέχρι στιγμής φαίνεται ότι η Ελλάδα δεν αξιοποιεί τη διαπραγματευτική θέση της σε NATO και ΕΕ.
Σύμφωνα με το Anadolu, ο Τραμπ δήλωσε δίπλα στον Ερντογάν ότι θα άρει τις κυρώσεις CAATSA κατά της Τουρκίας και θα αποφασίσει για πιθανή πώληση F-35 στην Άγκυρα. Το Reuters σημειώνει πάντως ότι και τα δύο πιθανότατα θα συναντήσουν αντίσταση στο Κογκρέσο.
Σίγουρα, όμως δεν φαίνεται να εμποδίζονται ουσιαστικά από την Αθήνα. Ενδεικτικά, ο Έλληνας πρωθυπουργός δεν θέλησε να σχολιάσει τις δηλώσεις Ντόναλντ Τραμπ και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για τα F-35 είπε ωστόσο ότι: «Το μόνο που μπορώ να πω είναι ότι μία συμμαχία πρέπει να εδράζεται στη θεμελιώδη αρχή των σχέσεων καλής γειτονίας».
Αρκέστηκε να αναφέρει πως «τη στιγμή που η χώρα μου αντιμετωπίζει casus belli από την Τουρκία σε περίπτωση που ασκήσουμε το έννομο δικαίωμά μας να επεκτείνουμε τα χωρικά μας ύδατα, πιστεύω ότι πρέπει να είναι σαφές ότι πρέπει να ληφθούν υπόψη οι ευαισθησίες όλων των μελών του NATO. Είμαστε, εξάλλου, μια αμυντική συμμαχία και είμαι βέβαιος ότι αυτές οι εκκρεμότητες μπορούν να επιλυθούν στο πνεύμα της σχέσης καλής γειτονίας και της συνεργασίας».
«Αν πράγματι ο Ερντογάν αποκομίσει μεγάλα οφέλη από τη σύνοδο της Άγκυρας, αυτό θα μοιάζει με μια γεωπολιτική κατάσταση όπου όλοι κερδίζουν: η Ευρώπη, η Ουάσιγκτον και ο ίδιος ο Ερντογάν θα αποκτήσουν όσα έχουν μεγάλη ανάγκη. Σίγουρα όμως δεν θα πρόκειται για νίκη της Ελλάδας ή του Ισραήλ, όπου, τουλάχιστον, η επιθετικά εχθρική ρητορική του Ερντογάν της τελευταίας δεκαετίας θα συνεχίσει να τροφοδοτεί έντονες ανησυχίες» καταλήγει ο Ιρίγκ στην ανάλυσή του στο Foreign Policy.
*Στην κύρια φωτογραφία: Ο πρόεδρος της Τουρκίας, Ταγίπ Ερντογάν, παραχωρεί συνέντευξη Τύπου κατά τη διάρκεια της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ στα κεντρικά γραφεία της Συμμαχίας στις Βρυξέλλες, στο Βέλγιο, στις 14 Ιουνίου 2021. (REUTERS/Yves Herman/Pool/Αρχείο)
Πηγή: in.gr
