Σχεδόν ένας στους τέσσερις ψηφοφόρους στην Ευρώπη ψηφίζει πλέον ακροδεξιά κόμματα, ένα ποσοστό που έχει αυξηθεί σχεδόν πενταπλάσια από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 και έχει σημειώσει ιδιαίτερα απότομη άνοδο τα τελευταία τρία χρόνια, όπως αποκαλύπτει νέα έρευνα.
Από την ανάλυση που πραγματοποίησαν περισσότεροι από 150 πολιτικοί επιστήμονες σε 31 χώρες προέκυψε ότι το ποσοστό των Ευρωπαίων που ψήφισαν ακροδεξιά κόμματα στις πιο πρόσφατες εθνικές εκλογές της χώρας τους είχε αυξηθεί σε πάνω από 23%, από περίπου 10% πριν από μια δεκαετία και περίπου 5% το 1995.
Η έρευνα, υπό την ηγεσία του Matthijs Rooduijn, πολιτικού επιστήμονα στο Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ, στο πλαίσιο του προγράμματος PopuList για τα ευρωπαϊκά ακροαριστερά, ακροδεξιά και λαϊκιστικά κόμματα, διαπίστωσε επίσης ότι σχεδόν το 30% των Ευρωπαίων ψήφισε κόμματα κατά του πολιτικού κατεστημένου, καταρρίπτονας ένα ακόμη ρεκόρ.
«Όταν ξεκινήσαμε το πρόγραμμα PopuList το 2018, το βασικό συμπέρασμα ήταν ότι ένας στους τέσσερις Ευρωπαίους ψήφιζε λαϊκιστικά κόμματα, κυρίως της άκρας αριστεράς και της άκρας δεξιάς», δήλωσε ο Rooduijn, για να τονίσει πως, «τώρα, ένας στους τέσσερις ψηφίζει ακροδεξιά κόμματα, κυρίως λαϊκιστικά», σχολιάζοντας ότι «πρόκειται για μια μεγάλη μεταβολή».
Ιστορικά κέρδη σε εθνικές εκλογές για την ακροδεξιά από το 2023
Η αύξηση της υποστήριξης προς την ακροδεξιά ήταν ιδιαίτερα έντονη μεταξύ του 2023 και του 2025, σύμφωνα με την έρευνα, με τα ακροδεξιά κόμματα να σημειώνουν συχνά ιστορικά κέρδη στις εθνικές εκλογές σε μεγάλες χώρες όπως η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο το 2024, και στη συνέχεια στη Γερμανία τον επόμενο χρόνο.
Το ακροδεξιό Κόμμα της Ελευθερίας (FPÖ) στην Αυστρία σημείωσε άνοδο από το 16% στο 29% στις εκλογές του 2024, ενώ ο Εθνικός Συναγερμός (RN) της Γαλλίας κατέγραψε άνοδο από το 19% στο 37% και κατέστη το μεγαλύτερο κόμμα στο γαλλικό κοινοβούλιο. Επιπλέον, το Chega στην Πορτογαλία ανέβηκε από το 7% στο 18%.
Στη Βρετανία, το Reform UK αύξησε το ποσοστό του από 2% το 2019 (όταν ονομαζόταν Brexit Party) σε 14% το 2024, σύμφωνα με την έρευνα. Το Reform έχει επιμείνει στο παρελθόν ότι δεν ανήκει στην ακροδεξιά, ωστόσο, δεν απάντησε σε σχετικό αίτημα του Guardian για σχόλιο.
Στις εκλογές του 2025, το ακροδεξιό κόμμα Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) διπλασίασε το ποσοστό του από 10% σε 21%, καταλαμβάνοντας για πρώτη φορά τη δεύτερη θέση μεταξύ των κομμάτων της χώρας.
Τα ακροδεξιά λαϊκιστικά κόμματα συμμετέχουν πλέον στην κυβέρνηση ως μέλη κυβερνητικών συνασπισμών στην Κροατία, την Τσεχία, την Ιταλία και τη Φινλανδία, στηρίζουν μια δεξιά κυβέρνηση μειοψηφίας στη Σουηδία και, σύμφωνα με την ανάλυση, προηγούνται στις δημοσκοπήσεις στην Αυστρία, το Βέλγιο, τη Γαλλία, τη Γερμανία και τη Βρετανία.
Έχουν και ήττες, όμως, οι ψηφοφόροι τους αυξάνονται
Τα κόμματα αυτά, όμως, έχουν επίσης υποστεί και μεγάλες ήττες πρόσφατα, όπως στην Ολλανδία όπου το Κόμμα της Ελευθερίας (PVV) του Γκερτ Βίλντερς έχασε σχεδόν το ένα τρίτο των εδρών του και κατέληξε δεύτερο πέρυσι, αλλά και στην Ουγγαρία, όπου το Fidesz του Βίκτορ Όρμπαν ηττήθηκε ολοκληρωτικά από τον κεντροδεξιό (σ.σ. αν και πολιτικό τέκνο του Όρμπαν) αντίπαλό του, Πέτερ Μάγιαρ, τον Απρίλιο.
Παρά αυτές τις αποτυχίες, ωστόσο, το ποσοστό των Ευρωπαίων ψηφοφόρων που ψηφίζουν κόμματα της ακροδεξιάς συνεχίζει να αυξάνεται. «Είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι δεν πρόκειται για κάτι ξαφνικό», εξήγησε ο Rooduijn, σημειώνοντας ότι «είναι μια τάση που παρατηρείται εδώ και δεκαετίες και έχει επιταχυνθεί πρόσφατα».
Πίσω από αυτή την τάση κρύβεται μια σειρά παραγόντων, σύμφωνα με τους ειδικούς που εργάζονται στο PopuList, το οποίο περιλαμβάνει πολιτικά κόμματα που έχουν κερδίσει τουλάχιστον μία βουλευτική έδρα ή το 2% των ψήφων στις εθνικές κοινοβουλευτικές εκλογές από το 1989.
Πρώτον, όπως ανέφερε ο Rooduijn, η έρευνα έδειξε ότι οι στάσεις των ψηφοφόρων απέναντι σε βασικά θέματα της ακροδεξιάς, όπως η μετανάστευση, δεν είχαν αλλάξει σημαντικά με την πάροδο του χρόνου, αλλά είχαν αποκτήσει πολύ μεγαλύτερη σημασία στις αποφάσεις που έπαιρναν οι άνθρωποι σχετικά με το ποιο κόμμα θα ψηφίσουν.
Δεύτερον, τα ακροδεξιά κόμματα είχαν πλέον «κανονικοποιηθεί» – μια διαδικασία που αυτοενισχύεται. «Όσο μεγαλώνουν και όσο μεγαλύτερη επιτυχία έχουν, τόσο πιο ‘κανονικά’ γίνονται. Σε αυτό συμβάλλουν τα μέσα ενημέρωσης, αλλά και τα mainstream κόμματα που υιοθετούν τις ιδέες τους», τόνισε χαρακτηριστικά.
Τα ακροδεξιά κόμματα ήταν απλά «πολύ, πολύ καλοί αφηγητές»
Τέλος, τα ακροδεξιά κόμματα, υπογράμμισε, ήταν «απλά πολύ, πολύ καλοί αφηγητές. Ξέρουν πώς να πλαισιώσουν το μήνυμά τους, το οποίο τελικά αφορά πάντα μια ομάδα ‘δικών μας’ και μια ομάδα ‘ξένων’ – το έθνος εναντίον των μεταναστών, των δικαστών, των ‘προοδευτικών ελίτ’, όποιοι κι αν είναι αυτοί».
Αυτό δημιούργησε μια αφήγηση τύπου «ήρωες εναντίον κακοποιών», συνδεδεμένη με ένα εξιδανικευμένο παρελθόν στο οποίο όλα ήταν καλύτερα. «Και έχουν γίνει πολύ καλύτεροι στο να το εκφράζουν αυτό, στο να ξεσηκώνουν συναισθήματα: θυμό, περιφρόνηση, αλλά και υπερηφάνεια και ελπίδα. Έχουν γίνει επαγγελματίες», προσέθεσε χαρακτηριστικά.
Το PopuList ξεκίνησε πριν από οκτώ χρόνια σε συνεργασία με την βρετανική εφημερίδα Guardian. Σύμφωνα με την ευρέως αποδεκτή πρακτική μεταξύ των πολιτικών επιστημόνων, ορίζει τα ακροδεξιά κόμματα ως εκείνα που υποστηρίζουν δύο βασικές ιδεολογίες: τον «νατιβισμό» και τον «αυταρχισμό».
Ο νατιβισμός είναι η πεποίθηση ότι μια χώρα πρέπει να κατοικείται αποκλειστικά από μέλη της αυτόχθονης ομάδας της. Οι νατιβιστές είναι, επομένως, γενικά εχθρικοί απέναντι στους μετανάστες και τους μη αυτόχθονες, παρουσιάζοντάς τους ως απειλή για τον πολιτισμό και τα συμφέροντα του αυτόχθονου πληθυσμού.
Είναι επίσης μια σημαντική μορφή «αποκλεισμού»: τα ακροδεξιά κόμματα, συνήθως, αποκλείουν τις άλλες αντιληπτές «εκτός ομάδας» κατηγορίες ανθρώπων, όπως τα άτομα διαφορετικής θρησκείας ή σεξουαλικού προσανατολισμού.
Οι αυταρχικοί πιστεύουν ότι οι κοινωνίες πρέπει να έχουν τάξη και όλες οι παραβάσεις κατά της εξουσίας να τιμωρούνται αυστηρά. Έχουν μια αυστηρή προσέγγιση του νόμου και της τάξης ως μία από τις βασικές προϋποθέσεις για μια σταθερή κοινωνία και ένα υγιές έθνος-κράτος.
Το τελευταίο PopuList προσδιορίζει 133 ακροδεξιά κόμματα στην Ευρώπη, έναντι 112 το 2003. Συνολικά, κατονομάζει 201 λαϊκιστικά κόμματα, τα περισσότερα ακροδεξιά, από 165 το 2003.
Πηγή: in.gr
