Δεν είναι λίγα τα βιβλία του που έχουν επηρεάσει τη διαμόρφωση της εξωτερικής πολιτικής στις ΗΠΑ, όπως «Η εκδίκηση της γεωγραφίας» και το «Ερημη χώρα, ένας κόσμος σε διαρκή κρίση». Ο Ρόμπερτ Κάπλαν, γεωπολιτικός αναλυτής και συγγραφέας με μεγάλη επιρροή σε πολιτικούς κύκλους από την Ουάσιγκτον μέχρι τις Βρυξέλλες, ο οποίος έχει διατελέσει, μεταξύ άλλων, σύμβουλος του Πενταγώνου και μέλος της Επιτροπής Αμυντικής Πολιτικής. Υποστηρίζει πως οι σταθερές του χώρου και του χρόνου υπερβαίνουν τις ιδεολογικές αφηγήσεις και αγγίζουν τα όρια της ισχύος.
Λέγατε πρόσφατα ότι «πάντα θα έχουμε κάτι να ανησυχούμε». Πώς θα περιγράφατε την εποχή μας;
Ζούμε σε μια εποχή τριών μεγάλων δυνάμεων που παρακμάζουν. Η Ρωσία, η οποία παρακμάζει με τον ταχύτερο ρυθμό, αν και σε κάποιον βαθμό αυτό επισκιάζεται από τον πόλεμο της Ουκρανίας. Η Κίνα, η οποία έχει πολύ περισσότερα προβλήματα από όσα γίνονται άμεσα αντιληπτά, επειδή είναι ολοκληρωτικό σύστημα, επομένως δεν βλέπουμε εύκολα τα προβλήματα που κρύβονται από κάτω. Οι Ηνωμένες Πολιτείες παρακμάζουν επειδή δεν είναι πλέον μια μαζική δημοκρατία που κινείται ανάμεσα στην Κεντροαριστερά και την Κεντροδεξιά – στη σύγχρονη ιστορία της η Αμερική κυβερνάτο από το Κέντρο, είτε από Ρεπουμπλικανούς είτε από Δημοκρατικούς. Στην ψηφιακή εποχή, τα άκρα έχουν πάρει το πάνω χέρι. Νομίζω ότι αυτό αποδυναμώνει τη χώρα. Αλλά έτσι όπως το βλέπω, η Κίνα και η Ρωσία αποδυναμώνονται με ταχύτερο ρυθμό από τις ΗΠΑ – και αυτό ίσως αποτελεί συγκριτικό πλεονέκτημα για την Ουάσιγκτον.
Βλέπετε, λόγω του Ουκρανικού, έναν ευρύτερο πόλεμο στην Ευρώπη;
Οχι, δεν νομίζω. Νομίζω ότι η Ρωσία είναι στην πραγματικότητα αδύναμη. Δηλαδή, κοιτάξτε, δεν μπόρεσε καν να κατακτήσει την Ουκρανία. Ο κίνδυνος στην Ευρώπη δεν είναι μια ρωσική εισβολή αρμάτων μάχης στην Πολωνία και τη Γερμανία. Είναι ένας αποδυναμωμένος Πούτιν. Χρησιμοποιώντας αντισυμβατικά μέσα, από κυβερνοεπιθέσεις μέχρι drones κ.λπ., ίσως για να αποσταθεροποιήσει ένα μικρό κράτος της Βαλτικής και, ως εκ τούτου, να αμφισβητήσει το Αρθρο 5 του ΝΑΤΟ.
Πού οδηγεί η παρακμή των μεγάλων δυνάμεων;
Θα έλεγε κάποιος ότι μπορεί να οδηγεί σε μια εποχή μεσαίων δυνάμεων, αλλά δεν το πιστεύω. Επειδή οι μεσαίες δυνάμεις τείνουν να τα πηγαίνουν καλύτερα όταν μπορούν να στρέφουν τη μία μεγάλη δύναμη εναντίον μιας άλλης. Αλλά αν οι σχέσεις μεταξύ των τριών μεγάλων δυνάμεων είναι όλο και χειρότερες, είναι πιο δύσκολο να στρέφεις τη μία εναντίον της άλλης. Οταν σκεφτόμαστε τον Καναδά, τη Νότια Αφρική, την Ινδία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, όλες μπορούν να χαρακτηριστούν ως μεσαίες δυνάμεις, αλλά δεν έχουν σχεδόν τίποτα κοινό μεταξύ τους, γεωπολιτικά. Θεωρώ, λοιπόν, ότι είναι μια εποχή αυξανόμενης αναρχίας και αστάθειας στο διεθνές σύστημα. Επιτρέψτε μου να επισημάνω ότι η τεχνολογία είναι κάτι σπουδαίο για τις χρηματοπιστωτικές αγορές. Ενώνει τις χρηματοπιστωτικές αγορές σε όλο τον κόσμο, αλλά είναι κάτι τρομερό για τη γεωπολιτική επειδή σημαίνει ότι μια κρίση σε ένα μέρος του κόσμου μπορεί να επηρεάσει δραματικά ένα άλλο μέρος του κόσμου με ταχύτερο και πιο σημαντικό τρόπο από ποτέ.
Γι’ αυτό συνδέσατε την ψηφιακή εποχή με τα άκρα;
Ναι, ακριβώς. Αν σκεφτείτε την εποχή της έντυπης δημοσιογραφίας, που επαλήθευε τα γεγονότα και εμβάθυνε σε αυτά, θα δείτε ότι παρήγαγε ένα πιο ενημερωμένο κοινό. Όμως η ψηφιακή εποχή αφορά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τα οποία ευνοούν το θυμικό. Και το θυμικό είναι ο εχθρός της ανάλυσης. Δεν είναι καθόλου καλό να λειτουργείς με το θυμικό όταν παίρνεις αποφάσεις για το κράτος, για τον πόλεμο και την ειρήνη.
Στο βιβλίο σας «Ερημη χώρα, ένας κόσμος σε διαρκή κρίση» προβλέψατε μια περίοδο έντονης παγκόσμιας αναταραχής και σύγκρουσης και δικαιωθήκατε πολύ γρήγορα. Ποιες είναι οι προβλέψεις σας, για την κατάσταση με το Ιράν και τα Στενά του Ορμούζ;
Θα σας απαντήσω έμμεσα. Το μεγαλύτερο στρατηγικό πλεονέκτημα που έχουν οι Ηνωμένες Πολιτείες, εδώ και 50 χρόνια, είναι το ναυτικό τους. Επειδή τα πυρηνικά όπλα δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν. Είναι απλώς τρόπαια, ουσιαστικά, που τα βάζεις σε ένα ράφι και απειλείς με αυτά, αλλά στην ουσία, δεν μπορείς να τα χρησιμοποιήσεις. Ενα ισχυρό ναυτικό μπορείς να το χρησιμοποιήσεις, να μετακινήσεις ομάδες κρούσης αεροπλανοφόρων από το ένα μέρος της Γης στο άλλο με δεκάδες χιλιάδες στρατιώτες, βόμβες και μαχητικά αεροσκάφη. Συμβαίνει συνέχεια. Το ναυτικό των ΗΠΑ ουσιαστικά δημιούργησε την παγκοσμιοποίηση επειδή προστάτευε τις θαλάσσιες γραμμές επικοινωνίας και τα σημεία στρατηγικής διέλευσης.
Πλέον, τα σημεία στρατηγικής διέλευσης χάνονται για το αμερικανικό ναυτικό το ένα μετά το άλλο. Πρώτα ήταν η Θάλασσα της Νότιας Κίνας, μετά το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ και τώρα τα Στενά του Ορμούζ, όπου το ναυτικό των ΗΠΑ, για να τα ανακαταλάβει, θα έπρεπε να εμπλακεί με το Ιράν σε έναν ακόμη μεγαλύτερο πόλεμο. Ουσιαστικά, βλέπουμε μια αποδυνάμωση της ισχύος των ΗΠΑ. Παράλληλα, το ιρανικό κράτος έχει επιβιώσει με εντυπωσιακό τρόπο από τους βομβαρδισμούς του Ισραήλ και των ΗΠΑ και έχει μια νέα γενιά ηγετών που είναι πιο πραγματιστές, άρα και πιο επικίνδυνοι. Αυτή είναι η νέα κανονικότητα, ένα νέο επίπεδο αστάθειας στη Μέση Ανατολή – δύσκολα θα υπάρξει διαρκής ειρήνη. Και χωρίς αυτή, γίνεται αδύνατο να αντιμετωπιστεί διπλωματικά η κρίση Ισραήλ – Παλαιστίνης.
Ενα από τα βασικά σημεία στα βιβλία σας είναι η άποψη ότι η τεχνολογία έχει συρρικνώσει τη γεωγραφία. Χρησιμοποιείτε τη μεταφορά της Βαϊμάρης στη Γερμανία, μιλάτε για μια παγκόσμια Βαϊμάρη.
Οταν οι άνθρωποι σκέφτονται τη Βαϊμάρη, σκέφτονται τον Χίτλερ, επειδή ο Χίτλερ τερμάτισε τη Βαϊμάρη. Αλλά δεν αναφέρομαι στον Χίτλερ. Δεν θα έχουμε έναν παγκόσμιο Χίτλερ ή κάτι τέτοιο. Αυτό που με ενδιαφέρει στη Βαϊμάρη είναι το πόσο πολιτικά ασταθής ήταν σε όλη τη διάρκειά της, από το 1919 έως το 1933. Σε αυτά τα 14 χρόνια δεν υπήρξε ποτέ περίοδος χωρίς κάποια μεγάλη κρίση. Η κατάσταση ήταν ουσιαστικά μη βιώσιμη. Ο λόγος που υπήρχαν διαρκείς κρίσεις ήταν επειδή κανείς δεν είχε πραγματική εξουσία. Διότι μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι γερμανοί ηγέτες που δημιούργησαν τη Βαϊμάρη φοβόντουσαν έναν άλλον κάιζερ Γουλιέλμο Β’ ή έναν άλλον Μπίσμαρκ. Ηθελαν να καταστήσουν αδύνατο για έναν ισχυρό άνδρα να κυβερνήσει ξανά τη Γερμανία. Και όπως συμβαίνει συχνά στην πολιτική, όπως και στη ζωή, μπορείς να «παραμάθεις» ένα μάθημα. Μπορείς να δημιουργήσεις αυτό ακριβώς που φοβάσαι περισσότερο, πηγαίνοντας στην άλλη άκρη για την επίλυση ενός προβλήματος. Αυτό συνέβη στη Βαϊμάρη. Νομίζω ότι ζούμε μια παγκόσμια Βαϊμάρη με την έννοια ότι περνάμε από τη μία κρίση στην άλλη. Η τεχνολογία έχει συρρικνώσει τη γεωγραφία, οπότε είμαστε όλοι μέρος του ίδιου παγκόσμιου συστήματος, επηρεαζόμαστε ο ένας από τον άλλο, συνεχώς. Θα έλεγα ότι αυτό μπορεί να συνεχιστεί μέχρι και εάν υπάρξει στρατιωτική σύγκρουση υψηλού επιπέδου μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας.
Πιστεύετε ότι θα συμβεί στρατιωτική σύγκρουση Πεκίνου – Ουάσιγκτον;
Νομίζω ότι είναι πολύ μικρή η πιθανότητα. Αλλά αυτό είναι το μόνο πράγμα που θα μπορούσε να τερματίσει την τωρινή φάση, με τον τρόπο που ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος έθεσε τέλος στον ευρωπαϊκό πολιτισμό του 19ου αιώνα. Είναι εντυπωσιακός ο τρόπος με τον οποίο οι χρηματοπιστωτικές αγορές έχουν αποτιμήσει τους πολέμους στη Γάζα, την Ουκρανία και αλλού – στην ουσία, δεν έχουν επηρεάσει τους τραπεζικούς μας λογαριασμούς. Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ εκτόξευσε τις τιμές του πετρελαίου. Και αν δεν υπάρξει κάποιο είδος συμφωνίας, οι τιμές του πετρελαίου μπορούν να ανέβουν ακόμη περισσότερο. Αλλά και τι έγινε; Οι χρηματιστηριακές αγορές έχουν αποτιμήσει μια διόρθωση περίπου 5% – 10%.
Ομως αν συνέβαινε μια στρατιωτική σύγκρουση υψηλού επιπέδου με πυραύλους ακριβείας και υποβρύχια μεταξύ των δύο και τριών μεγαλύτερων οικονομιών του κόσμου, π.χ. των ΗΠΑ, της Κίνας και της Ιαπωνίας, τότε θα βλέπαμε πραγματικές αλλαγές στις ζωές μας. Επειδή στις σημαντικότερες αλυσίδες εφοδιασμού και τις θαλάσσιες γραμμές επικοινωνίας του κόσμου, η Ασία είναι πιο σημαντική από την Ευρώπη. Θυμηθείτε ότι το 60% όλων των ημιαγωγών παράγεται στην Ταϊβάν, όπως και τα περισσότερα τσιπ υπολογιστών. Η Νότια Σινική Θάλασσα δέχεται περίπου το 50% όλων των παγκόσμιων μεταφορών πετρελαίου και φυσικού αερίου. Επομένως, είναι πιο σημαντική από τη Μεσόγειο. Και όσο αυτή η περιοχή παραμένει ειρηνική, νομίζω ότι θα συνεχίσουμε επ’ αόριστον, να βρισκόμαστε σε μια παγκόσμια Βαϊμάρη.
Ομως η κρίση στο Ιράν επηρεάζει τις τσέπες των αμερικανών πολιτών λόγω της αύξησης στην τιμή του πετρελαίου. Αρα θα επηρεαστούν και οι ενδιάμεσες εκλογές για το Κογκρέσο τον Νοέμβριο
Οι ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ αφορούν αποκλειστικά την εσωτερική πολιτική. Ο κόσμος δεν το θυμάται, αλλά ο Φράνκλιν Ντελάνο Ρούσβελτ, εν μέσω του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, έχασε τις ενδιάμεσες εκλογές επειδή οι άνθρωποι ακόμη και τότε επικεντρώνονταν στην τοπική οικονομία. Ετσι, αν η σύγκρουση με το Ιράν συνεχιστεί και οι τιμές του πετρελαίου παραμείνουν υψηλές ή αυξηθούν κι άλλο, αυτό θα μπορούσε να επηρεάσει τον πληθωρισμό στις ΗΠΑ και έτσι να επηρεάσει και τον τρόπο με τον οποίο θα ψηφίσουν οι πολίτες τον Νοέμβριο. Είναι το τέλειο παράδειγμα ενός διεθνούς ζητήματος που γίνεται εσωτερικό. Πιστεύω ότι, ούτως ή άλλως, οι πρόεδροι δεν έχουν την τάση να τα πηγαίνουν καλά στις ενδιάμεσες εκλογές.
Νομίζω ότι ο Τραμπ θα χάσει τη Βουλή των Αντιπροσώπων και μπορεί να χάσει και τη Γερουσία. Και αν χάσει και τα δύο, υπάρχει πιθανότητα όχι μόνο να παραπεμφθεί σε δίκη, αλλά και να απομακρυνθεί από το αξίωμα, κάτι που δεν έχει συμβεί ποτέ πριν στην ιστορία των ΗΠΑ. Ενας πρόεδρος πρέπει να αποτελεί ηθικό παράδειγμα για τον λαό. Πρέπει να απευθύνεται στα ανώτερα ένστικτα των ανθρώπων, όχι στα κατώτερα. Ο Νίξον, ο Κλίντον που έκαναν λάθη είχαν την αίσθηση της ντροπής. Ο Τραμπ δεν τη διαθέτει.
«Η τεχνολογία πάντα έγραφε Ιστορία, όμως σήμερα το κάνει περισσότερο από ποτέ»
Σε όλο τον κόσμο, παρατηρούμε τον αναθεωρητισμό να αναδύεται. Βλέπουμε τον Πούτιν στην Ουκρανία, βλέπουμε προσπάθειες αλλαγής συνόρων και αλλού. Εχουμε και την Τουρκία, όπου ο πρόεδρος Ερντογάν ετοιμάζει ένα νέο νόμο για τη Γαλάζια Πατρίδα, σε μια προσπάθεια να αλλάξει το status quo.{ER}
Είναι πραγματικά λαϊκιστής. Θέλω να πω, στη Μέση Ανατολή, όταν ανέλαβε για πρώτη φορά την εξουσία και στα χρόνια που ακολούθησαν, δεν υποστήριξε μετριοπαθή αραβικά καθεστώτα. Υποστήριζε ακραίους ηγέτες. Δεν βοήθησε την Τουρκία να προβάλει ισχύ, επειδή αποξένωσε τους σύγχρονους Αραβες, τους μετριοπαθείς Αραβες σε όλη τη Μέση Ανατολή. Δεν έβγαζε νόημα, αλλά το έκανε επειδή ξέρει ποια κουμπιά να πατήσει για να επηρεάσει τα συναισθήματα των ανθρώπων. Γιατί μετέτρεψε την Αγία Σοφία σε τζαμί; Ηταν περιττό, ήταν ήδη μουσείο. Το νόημα σε πολλά από αυτά που κάνει είναι να κερδίσει συναισθηματικούς πόντους, να συσπειρώσει τη βάση του.
Ενα από τα θέματα που διατρέχουν τα βιβλία σας, είναι η σημασία της τάξης ως προϋπόθεση για την ελευθερία. Επειδή βλέπουμε σήμερα την κατάρρευση της τάξης, πιστεύετε ότι διακυβεύεται και η ελευθερία μας;
Ναι, ο λόγος που λέω ότι η τάξη είναι πιο σημαντική από την ελευθερία είναι επειδή χωρίς τάξη δεν υπάρχει ελευθερία για κανέναν. Στην αρχική της μορφή, η τάξη είναι σαν ένα κράτος. Σκεφτείτε ένα κράτος χωρίς αστυνομική δύναμη, δεν μπορεί να κυβερνήσει. Υπάρχουν περιπλανώμενες ομάδες και πολιτοφυλακές. Σε μια τέτοια κατάσταση, η επαναφορά της τάξης στη γεωγραφία πρέπει να προηγηθεί της ελευθερίας. Μόλις εγκαθιδρυθεί η τάξη, τότε μπορούμε να την κάνουμε όλο και λιγότερο τυραννική.
Ζούμε σε μια από τις καλύτερες, τις πιο ευημερούσες εποχές στη Δύση, σε όλη την Ιστορία. Κι όμως δεν είμαστε ευχαριστημένοι από τις ζωές μας.
Και αυτό, νομίζω εν μέρει ότι οφείλεται στην τεχνολογία – μας κάνει πιο ενημερωμένους και η περισσότερη γνώση δημιουργεί άγχος. Ας κοιτάξει κάποιος στο Διαδίκτυο και ας μου πει ότι δεν αγχώνεται. Παλιά δεν είχαμε το Διαδίκτυο – η βιομηχανία της τεχνολογίας θα πει ότι αυτό είναι πρόοδος. Ομως ψυχολογικά δεν το θεωρώ πρόοδο. Την ίδια ώρα, σε οικονομικό επίπεδο οι νέοι ξέρουν ότι δεν θα ζήσουν καλύτερα από τους γονείς τους, παρότι έχουν μεγαλύτερες ελευθερίες. Ετσι δημιουργείται ένα ζοφερό περιβάλλον. Η τεχνολογία πάντα έγραφε την Ιστορία, όμως σήμερα το κάνει περισσότερο από ποτέ.
Πηγή: tanea.gr
