Η πυρκαγιά Eaton που έπληξε την Αλταδένα του Λος Άντζελες τον Ιανουάριο του 2025 άφησε πίσω της μια ανείπωτη καταστροφή: 19 νεκρούς και χιλιάδες κατεστραμμένα κτίρια.
Ανάμεσα στα σπίτια που χάθηκαν ήταν και εκείνο του παππού της Κέιτλιν Τρουντό, κλιματολόγου που εργάζεται στον οργανισμό Climate Central. Το σπίτι καταστράφηκε ολοσχερώς και μαζί του χάθηκαν αναμνήσεις μιας ολόκληρης ζωής.
Την ίδια στιγμή που κάτοικοι προσπαθούσαν να διαχειριστούν το σοκ και τις απώλειες, κάποιοι άλλοι έβλεπαν την καταστροφή μέσα από μια εντελώς διαφορετική οπτική: ως μια ευκαιρία για οικονομικό κέρδος.
Κατά τη διάρκεια των μεγάλων πυρκαγιών στο Λος Άντζελες, χρήστες πλατφορμών αγορών προβλέψεων, όπως η Polymarket, άρχισαν να συναλλάσσονται πάνω σε ερωτήματα όπως η έκταση που θα καταστρεφόταν από τις φλόγες, οι περιοχές στις οποίες θα έφτανε η πυρκαγιά ή ο χρόνος που θα χρειαζόταν για να περιοριστεί.
Για την Τρουντό, η ιδέα αυτή είναι βαθιά ανησυχητική.
Όπως είπε στο CNN, οι πυρκαγιές δεν αποτελούν απλώς φυσικά φαινόμενα, αλλά γεγονότα που μπορούν σε ορισμένες περιπτώσεις να προκληθούν ή να επηρεαστούν από ανθρώπινες ενέργειες.
«Δεν είναι μόνο ότι μπορεί κάποιος να ξεκινήσει μια πυρκαγιά· τώρα υπάρχει ενδεχομένως και οικονομικό κίνητρο», ανέφερε, εκφράζοντας τον φόβο ότι η μετατροπή μιας καταστροφής σε χρηματοοικονομικό προϊόν μπορεί να δημιουργήσει νέους κινδύνους.
Η άνοδος των αγορών πρόβλεψης
Οι αγορές προβλέψεων αποτελούν έναν ταχύτατα αναπτυσσόμενο κλάδο πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων. Η λογική τους βασίζεται στην ιδέα ότι οι χρήστες μπορούν να «αγοράζουν» και να «πωλούν» πιθανότητες για μελλοντικά γεγονότα.
Οι συμμετέχοντες μπορούν να τοποθετούν χρήματα σε προβλέψεις που αφορούν σχεδόν οτιδήποτε: από πολιτικές εκλογές και αθλητικά αποτελέσματα μέχρι οικονομικούς δείκτες ή ακόμη και δραστηριότητες δημόσιων προσώπων.
Η Polymarket, μία από τις μεγαλύτερες πλατφόρμες του είδους, αποφεύγει τον όρο «στοίχημα» και υποστηρίζει ότι οι χρήστες δεν παίζουν εναντίον μιας εταιρείας, όπως συμβαίνει σε ένα καζίνο, αλλά συναλλάσσονται μεταξύ τους πάνω στην πιθανότητα ενός γεγονότος.
Η διαδικασία είναι απλή: δημιουργείται ένα ερώτημα με απάντηση συνήθως «ναι» ή «όχι». Οι χρήστες αγοράζουν μερίδια ενός πιθανού αποτελέσματος. Αν η αγορά θεωρεί ότι υπάρχει 65% πιθανότητα να συμβεί κάτι, το αντίστοιχο μερίδιο μπορεί να κοστίζει 65 σεντς. Αν η πρόβλεψη επαληθευτεί, το μερίδιο αποδίδει ένα δολάριο.
Οι λάτρεις αυτών των πλατφορμών υποστηρίζουν ότι συγκεντρώνουν πληροφορίες από χιλιάδες ανθρώπους και μπορούν να λειτουργήσουν ως εργαλείο πρόβλεψης. Οι επικριτές, όμως, φοβούνται ότι όταν το αντικείμενο δεν είναι ένα αθλητικό παιχνίδι αλλά μια φυσική καταστροφή, τα όρια γίνονται πολύ πιο σύνθετα.
Ο φόβος του εμπρησμού και της χειραγώγησης
Οι ειδικοί στην εγκληματική συμπεριφορά επισημαίνουν ότι οι πυρκαγιές διαφέρουν από άλλες φυσικές καταστροφές, όπως οι σεισμοί ή οι τυφώνες, επειδή ο άνθρωπος μπορεί να επηρεάσει άμεσα την εμφάνιση και την εξέλιξή τους.
Ο Εντ Νόρντσκογκ, πρώην ερευνητής εμπρησμών και profiler του Σερίφη της Κομητείας του Λος Άντζελες, σημειώνει ότι υπάρχει ιστορικά μια σχέση ανάμεσα σε ορισμένους εμπρηστές και την προβληματική συμπεριφορά τζόγου.
Αν και τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επαρκούν για να αποδειχθεί ότι οι αγορές προβλέψεων αυξάνουν τον κίνδυνο εμπρησμών, οι ειδικοί θεωρούν ότι δημιουργείται ένα νέο, ανησυχητικό κίνητρο.
Ο κίνδυνος δεν περιορίζεται μόνο στην πρόκληση μιας νέας πυρκαγιάς. Θεωρητικά, κάποιος που έχει οικονομικό συμφέρον από μια πρόβλεψη θα μπορούσε να επιχειρήσει να επηρεάσει την εξέλιξη μιας ήδη υπάρχουσας φωτιάς.
Ένα ακραίο παράδειγμα θα ήταν ένας εργαζόμενος σε υπηρεσία πυρόσβεσης που θα καθυστερούσε σκόπιμα την αντιμετώπιση μιας φωτιάς ώστε να επιβεβαιωθεί μια πρόβλεψη σχετικά με την έκταση της καταστροφής.
Όταν τα δεδομένα γίνονται αντικείμενο κερδοσκοπίας
Ένα περιστατικό στη Γαλλία ενίσχυσε τους προβληματισμούς για τη δυνατότητα χειραγώγησης δεδομένων που χρησιμοποιούνται στις αγορές προβλέψεων.
Τον Απρίλιο, ασυνήθιστες αυξήσεις στις νυχτερινές θερμοκρασίες που καταγράφηκαν στο αεροδρόμιο Σαρλ ντε Γκωλ στο Παρίσι επηρέασαν συναλλαγές στην Polymarket. Οι απότομες μεταβολές δημιούργησαν κέρδη για όσους είχαν στοιχηματίσει σε υψηλότερες θερμοκρασίες.
Διατυπώθηκαν εικασίες ότι κάποιος ίσως είχε παρέμβει στον αισθητήρα, ακόμη και με έναν απλό τρόπο, όπως η χρήση θερμού αέρα. Η γαλλική μετεωρολογική υπηρεσία Météo-France υπέβαλε καταγγελία στην αστυνομία για πιθανή παραβίαση αυτοματοποιημένου συστήματος δεδομένων.
Η Polymarket υποστηρίζει ότι διαθέτει μηχανισμούς εντοπισμού παράνομων δραστηριοτήτων και ότι η τεχνολογία blockchain επιτρέπει μεγαλύτερη διαφάνεια στις συναλλαγές.
Τα ηθικά διλήμματα μιας νέας αγοράς
Πέρα από τους κινδύνους χειραγώγησης, πολλοί ειδικοί θέτουν και ένα βαθύτερο ηθικό ερώτημα: τι σημαίνει να μετατρέπεται ο ανθρώπινος πόνος σε χρηματοοικονομική ευκαιρία;
Η Αν Σκιτ, διευθύντρια ηθικής ηγεσίας στο Πανεπιστήμιο της Σάντα Κλάρα, υποστηρίζει ότι τα στοιχήματα πάνω σε γεγονότα που συνδέονται με θανάτους και τραυματισμούς μπορεί να υποβαθμίζουν την αξία της ανθρώπινης ζωής.
Παράλληλα, η καθηγήτρια εγκληματολογικής ψυχολογίας Τερέζα Γκάνον εκτιμά ότι τέτοιες πρακτικές μπορούν να κάνουν τις καταστροφές να φαίνονται πιο «κανονικές» και να απομακρύνουν την κοινωνία από την πραγματική τους διάσταση.
Μια πυρκαγιά δεν είναι ένας αριθμός σε μια οθόνη ούτε μια πιθανότητα σε μια αγορά. Είναι χαμένες περιουσίες, εκτοπισμένες οικογένειες και κοινότητες που χρειάζονται χρόνια για να ανακάμψουν.
Θα μπορούσαν όμως να έχουν και θετική χρήση;
Παρά τις ανησυχίες, ορισμένοι ειδικοί θεωρούν ότι οι αγορές προβλέψεων μπορούν να προσφέρουν χρήσιμες πληροφορίες, εφόσον λειτουργούν με αυστηρούς κανόνες.
Ο οικονομολόγος Κιμ Καϊβάντο από το Πανεπιστήμιο του Λάνκαστερ έχει μελετήσει τη χρήση τέτοιων μηχανισμών για την πρόβλεψη κλιματικών κινδύνων. Σύμφωνα με την έρευνά του, οι οργανωμένες αγορές προβλέψεων με συμμετοχή ειδικών μπορούν να βελτιώσουν την κατανόηση πιθανών μελλοντικών γεγονότων.
Ωστόσο, οι επιστήμονες που μελετούν τις πυρκαγιές παραμένουν επιφυλακτικοί. Ο Κρεγκ Κλέμεντς, διευθυντής ερευνητικού κέντρου πυρκαγιών στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Σαν Χοσέ, επισημαίνει ότι η εξάπλωση μιας φωτιάς εξαρτάται από πολλούς παράγοντες και δεν μπορεί εύκολα να αποτυπωθεί σε μια αγορά συναλλαγών.
Οι αρμόδιες υπηρεσίες της Καλιφόρνιας και των Ηνωμένων Πολιτειών ξεκαθαρίζουν ότι δεν χρησιμοποιούν τέτοιου είδους αγορές για την πρόβλεψη ή τη διαχείριση πυρκαγιών.
Η «Άγρια Δύση» της κλιματικής κερδοσκοπίας
Καθώς η κλιματική αλλαγή αυξάνει τη συχνότητα και την ένταση ακραίων φαινομένων, οι αγορές πρόβλεψης πιθανότατα θα συνεχίσουν να αναπτύσσονται.
Ορισμένοι υποστηρικτές θεωρούν ότι θα μπορούσαν ακόμη και να λειτουργήσουν ως συμπληρωματικό εργαλείο σε έναν κόσμο όπου οι ασφαλιστικές εταιρείες αποσύρονται από περιοχές υψηλού κινδύνου. Άλλοι φοβούνται ότι θα μετατρέψουν τον φόβο και την ανασφάλεια των ανθρώπων σε νέο πεδίο κερδοφορίας.
Η ίδια η Τρουντό προειδοποιεί ότι τέτοια συστήματα μπορούν εύκολα να χρησιμοποιηθούν για την εκμετάλλευση ανθρώπων που ήδη υποφέρουν από τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης.
Παρά τις προσπάθειες για περιορισμούς και νέους κανόνες, η αγορά συνεχίζει να αναπτύσσεται.
Και όσο οι άνθρωποι στοιχηματίζουν πάνω στην πιθανότητα μιας επόμενης καταστροφής, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα: μπορούν οι προβλέψεις να βοηθήσουν την κοινωνία να προετοιμαστεί ή απλώς μετατρέπουν τις τραγωδίες σε προϊόν;
Πηγή: in.gr
