Η ανακοίνωση του Τραμπ ότι «η εκεχειρία έχει τελειώσει» έκανε κάποιους στο Ιράν να χαρούν. Τους λεγόμενους «σκληροπυρηνικούς» του καθεστώτος, οι οποίοι έχουν σημαντική δύναμη και αντιστέκονται σε κάθε αλλαγή που θα φέρει τη χώρα πιο κοντά στη Δύση.
Όπως επισημαίνει ο ενημερωτικός ιστότοπος «The Conversation», υπάρχουν μέλη του πολιτικού συστήματος στο Ιράν που έχουν αντισταθεί σθεναρά στη συμφωνία με τις ΗΠΑ. Όπως για παράδειγμα, ο αντιπρόεδρος της Επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας του ιρανικού κοινοβουλίου, Μαχμούντ Ναμπαβιάν. Μόλις τον περασμένο μήνα, προειδοποιούσε ότι η συμφωνία θα μετατρέψει το Ιράν σε «αποικία» των ΗΠΑ.
Ιράν, Τεχεράνη / REUTERS/Alkis Konstantinidis
Επίσης, ο βουλευτής Καμράν Γκαζανφαρί χαρακτήριζε «κατάφωρο ψέμα» τους ισχυρισμούς της κυβέρνησης του Ιράν ότι η Τεχεράνη είχε κερδίσει τον πόλεμο. Επίσης, κατηγόρησε τον πρόεδρο του ιρανικού κοινοβουλίου και επικεφαλής διαπραγματευτή, Μοχάμεντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, ότι κράτησε το κοινοβούλιο κλειστό. Όπως είπε, ήθελε να προστατεύσει την κυβέρνηση και τους διαπραγματευτές από την κριτική.
Θρησκευτική ελίτ του Ιράν
Αλλά οι Ναμπαβιάν και Γκαζανφαρί είναι μέρος μόνο των λεγόμενων «σκληροπυρηνικών» του Ιράν. Στο σύνολό τους, είπε μέλη της ιρανικής ελίτ που υπερασπίζονται τις θρησκευτικές αρχές της θρησκευτικής επανάστασης του 1979. Απορρίπτουν την κοινωνική απελευθέρωση και τη διπλωματική εμπλοκή με τα δυτικά έθνη. Παρ’ όλα αυτά, δεν είναι μια ενιαία ομάδα κάτω από την ίδια ομπρέλα. Όπως επισημαίνει το Conversation, είναι περισσότερο μια χαλαρή «συμμαχία» αρκετών εκλογικών δυνάμεων. Μεταξύ αυτών είναι το Μέτωπο Παϊντάρι στο κοινοβούλιο, στο οποίο ανήκουν οι Ναμπαβιάν και Γκαζανφαρί. Επίσης, τμήματα του ισχυρού Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) και τα οικονομικά συγκροτήματα που συνδέονται με αυτούς.
Στους σκληροπυρηνικούς περιλαμβάνονται και άλλες ομάδες. Όπως το «δίκτυο προσευχής της Παρασκευής», δηλαδή κληρικοί που διορίζονται από το κράτος. Επίσης, μέλη της ιρανικής δικαστικής εξουσίας και πολιτικοί κύκλοι γύρω από τον Σαΐντ Τζαλίλι και άλλες σημαντικές προσωπικότητες. Ο Σαΐντ Τζαλίλι είναι ισχυρή πολιτική προσωπικότητα του συστήματος στο Ιράν. Διετέλεσε γραμματέας του ανώτατου οργάνου χάραξης πολιτικής ασφαλείας του Ιράν, του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, από το 2007 έως το 2013.
Συνασπισμός, όχι μπλοκ
Αυτές οι ομάδες των σκληροπυρηνικών του Ιράν, μπορεί να είναι δεσμευμένες στην επανάσταση του 1979, αλλά έχουν ξεχωριστά οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα. Για παράδειγμα, οι εμπορικοί κύκλοι που συνδέονται με τους Φρουρούς της Επανάστασης, έχουν διαδραματίσει βασικό ρόλο στις διαδρομές λαθρεμπορίου, το συναλλαγματικό αρμπιτράζ και σε άτυπα εμπορικά δίκτυα. Οι εμπορικές αυτές συναλλαγές άκμασαν ενώ το Ιράν έχει αποκοπεί από τα παγκόσμια χρηματοπιστωτικά συστήματα.
Τοιχογραφία του νέου ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ / Majid Asgaripour/WANA (West Asia News Agency) via REUTERS
Εκεί που οι σκληροπυρηνικοί είναι περισσότερο ευθυγραμμισμένοι είναι στο θέμα των πυρηνικών. Στην πλειονότητά τους πιστεύουν πως το Ιράν θα πρέπει να αναπτύξει πυρηνικό όπλο. Επίσης, παραδοσιακά αντιτάσσονται στην άμεση εμπλοκή με τις ΗΠΑ.
Αλλά οι ομάδες των σκληροπυρηνικών δείχνουν ευελιξία σε άλλα ζητήματα διπλωματίας. Για παράδειγμα, η προσέγγιση του Ιράν με τη Σαουδική Αραβία, που αποκατέστησε τις διπλωματικές σχέσεις των δύο χωρών. Έγινε με κινεζική μεσολάβηση το 2023 και εγκρίθηκε και εφαρμόστηκε από την κυβέρνηση του Εμπραχίμ Ραϊσί, η οποία κυριαρχούνταν από σκληροπυρηνικούς.
Τη συμφωνία αυτή αποδέχθηκαν και οι Φρουροί, παρά τη μακροχρόνια ιδεολογική τους εχθρότητα προς τη σουνιτική μοναρχία της Σαουδικής Αραβίας. Παρά το γεγονός ότι το Ριάντ ευθυγραμμίζεται με τις ΗΠΑ, εκτίμησαν ότι η περιφερειακή αποκλιμάκωση εξυπηρετούσε τα συμφέροντά τους καλύτερα από τη συνεχιζόμενη σύγκρουση δι’ αντιπροσώπων στην Υεμένη και την ευρύτερη Μέση Ανατολή.
Διχασμένοι για κοινωνικά ζητήματα
Ένας τομέας στον οποίο οι ομάδες των σκληροπυρηνικών δεν συμφωνούν είναι η κοινωνική πολιτική. Ο διχασμός μεταξύ τους έγινε απόλυτα ορατός μετά τον θάνατο της νεαρής Μαχσά Αμινί, ενώ βρισκόταν υπό κράτηση. Είχε συλληφθεί για «παραβίαση των νόμων περί υποχρεωτικής χρήσης της μαντίλας».
Μετά τις κινητοποιήσεις, τον Δεκέμβριο του 2022, ο γενικός εισαγγελέας του Ιράν, Μοχαμάντ Τζαφάρ Μονταζερί, σκληροπυρηνικός κληρικός ο ίδιος, ανακοίνωσε τη διάλυση της Αστυνομίας Ηθικής. Αλλά, τις επόμενες ημέρες, τα ιρανικά κρατικά ΜΜΕ ανέφεραν ότι δεν είχε ληφθεί επίσημη απόφαση για τη διάλυση της Αστυνομίας Ηθικής. Υπό τον πρόεδρο του Ανωτάτου Δικαστηρίου, Γολάμ-Χοσεΐν Μοχσενί-Ετζεΐ, οι γυναίκες διώκονταν βάσει του νόμο για τη μαντίλα (χιτζάμπ) και το 2023. Επίσης, οι βουλευτές του Μετώπου Παϊντάρι απαίτησαν δημόσια να συνεχιστεί η εφαρμογή του.
Τον Απρίλιο του 2024, οι αρχές, με την υποστήριξη του Μετώπου Παϊντάρι και του Μοχσενί-Ετζεΐ, ξεκίνησαν την εφαρμογή του σχεδίου Noor για την επιβολή της χιτζάμπ. Ωστόσο, η εφαρμογή ήταν άνιση. Οι καταστολή διήρκεσε εβδομάδες πριν χαλαρώσει. Οι επαρχιακές πόλεις εφάρμοσαν το σχέδιο με ασυνέπεια και οι τοπικοί εισαγγελείς έδωσαν στις αντιφατικές οδηγίες.
Διχασμένοι για το θέμα της μαντίλας ήταν και οι Φρουροί της Επανάστασης του Ιράν. Στοιχεία των ιρανικών υπηρεσιών πληροφοριών και επιβολής του νόμου, των οποίων η εξουσία επεκτάθηκε επίσημα βάσει του νομοσχεδίου για τη χιτζάμπ και την αγνότητα του 2023, έχουν υποστηρίξει τη συνεχή επιβολή. Ωστόσο, ορισμένοι νυν και πρώην διοικητές έχουν εκφράσει ανησυχία για τα επιχειρησιακά όρια της αυστηρής καταστολής.
Γιατί «πλήττουν» το Ιράν
Ιστορικά, οι σκληροπυρηνικοί ήταν πιο αποτελεσματικοί στον περιορισμό του περιθωρίου για διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ. Και το πέτυχαν μέσω νομοθεσίας και θεσμικών βέτο. Αλλά και καθιστώντας την εμπλοκή πολιτικά δύσκολη.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν η συμφωνία του 2015 για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Το Ιράν υπέγραψε το κοινό ολοκληρωμένο σχέδιο δράσης (JCPOA) με τις ΗΠΑ και άλλες δυνάμεις. Στο πλαίσιο της συμφωνίας, το Ιράν αποδέχθηκε να περιορίσει το πυρηνικό του πρόγραμμα με αντάλλαγμα την άρση των κυρώσεων.
Αλλά, οι Φρουροί της Επανάστασης, το 12μελές κληρικό και νομικό όργανο που ελέγχει όλη τη νομοθεσία στη χώρα, συνέβαλε στη μη συμμόρφωση. Μπλόκαρε την επικύρωση δύο συμβάσεων από την Ομάδα Χρηματοοικονομικής Δράσης, την παγκόσμια εποπτική αρχή για το ξέπλυμα χρήματος και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας. Ο λόγος ήταν ότι οι Φρουροί πίστευαν ότι η συμμόρφωση με τους διεθνείς κανόνες για την καταπολέμηση του ξεπλύματος χρήματος και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας θα αποδυνάμωνε την περιφερειακή επιρροή του Ιράν.
Η κίνηση αυτή διασφάλισε ότι οι διεθνείς τράπεζες δεν θα επεξεργάζονταν ιρανικές συναλλαγές ακόμη και μετά την άρση των κυρώσεων. Και έτσι στέρησε από το Ιράν μεγάλο μέρος της οικονομικής ανακούφισης που είχε υποσχεθεί ο πραγματιστής πρόεδρος Χασάν Ρουχανί.
Επίσης, την περίοδο 2024-2025, οι σκληροπυρηνικοί συνέβαλαν στην κατάρρευση της διπλωματίας μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ. Η εφημερίδα «Kayhan», που συνδέεται με το γραφείο του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, σε κύρια άρθρα κατηγόρησε τους διαπραγματευτές για προδοσία. Η δικαστική εξουσία ασκούσε πίεση στους συμβούλους γύρω από τις συνομιλίες.
Αλλαγή ισορροπιών
Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν ενδείξεις ότι η ισορροπία αλλάζει. Το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας φέρεται ότι ενέκρινε την πρόσφατη ειρηνευτική συμφωνία με τις ΗΠΑ, πριν από τον ανώτατο ηγέτη Μοτζτάμπα Χαμενεΐ. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η συμφωνία εγκρίθηκε με πλειοψηφία πολύ πάνω από το απαιτούμενο όριο των τριών τετάρτων.
Αλλαγές διαπιστώνονται και στο κοινοβούλιο. Ο Γκαλιμπάφ, που ηγήθηκε των διαπραγματεύσεων, εξασφάλισε 235 ψήφους για να παρατείνει τη θητεία του ως προέδρου τον Μάιο. Ο υποψήφιος που υποστηρίχθηκε από το Μέτωπο Παϊντάρι έλαβε μόνο 29 ψήφους.
Σύμφωνα με το Conversation, το ερώτημα τώρα δεν είναι αν οι σκληροπυρηνικοί θα εκτροχιάσουν τη διπλωματία. Αλλά ποιες παρατάξεις έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η παρεμπόδιση κοστίζει περισσότερο από όσο αποδίδει.
Πηγή: in.gr
