Σε μια από τις σημαντικότερες εξελίξεις των τελευταίων ετών για τη διεθνή κλιματική πολιτική, η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ υιοθέτησε ιστορικό ψήφισμα που ουσιαστικά μετατρέπει την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης από πολιτική επιλογή σε νομική και ηθική υποχρέωση των κρατών. Η απόφαση έρχεται ως συνέχεια της εμβληματικής γνωμοδότησης του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης το 2025, η οποία είχε κρίνει ότι τα κράτη οφείλουν να προστατεύουν το περιβάλλον από τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.
Το ψήφισμα εγκρίθηκε με ευρεία πλειοψηφία 141 κρατών, ενώ μόλις οκτώ χώρες ψήφισαν κατά, ανάμεσά τους οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία, το Ιράν και η Σαουδική Αραβία. Άλλες 28 χώρες επέλεξαν την αποχή. Η μεγάλη διεθνής στήριξη θεωρείται σαφές μήνυμα ότι η κλιματική αλλαγή δεν αντιμετωπίζεται πλέον αποκλειστικά ως περιβαλλοντικό ζήτημα, αλλά ως θέμα διεθνούς δικαίου, ανθρώπινων δικαιωμάτων και παγκόσμιας ασφάλειας.
Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες χαρακτήρισε την εξέλιξη «ισχυρή επιβεβαίωση του διεθνούς δικαίου, της κλιματικής δικαιοσύνης και της επιστήμης», τονίζοντας ότι το μήνυμα πλέον είναι ξεκάθαρο: τα κράτη έχουν ευθύνη να προστατεύσουν τους πολίτες τους απέναντι σε μια κλιματική κρίση που επιταχύνεται διαρκώς.
Η απόφαση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα επειδή στηρίζεται στη γνωμοδότηση του International Court of Justice, του ανώτατου δικαστικού οργάνου του ΟΗΕ. Το Δικαστήριο είχε αποφανθεί ότι εάν ένα κράτος αποτυγχάνει να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του απέναντι στο κλίμα, μπορεί να θεωρηθεί νομικά υπεύθυνο και να υποχρεωθεί να σταματήσει επιβλαβείς πρακτικές, να παρέχει εγγυήσεις μη επανάληψης και ακόμη και να προχωρήσει σε αποζημιώσεις, ανάλογα με την περίπτωση.
Παρότι οι γνωμοδοτήσεις του Δικαστηρίου δεν είναι δεσμευτικές, διαθέτουν τεράστιο πολιτικό, νομικό και ηθικό βάρος. Για πρώτη φορά δημιουργείται ένα τόσο ισχυρό διεθνές πλαίσιο που ενδέχεται να χρησιμοποιηθεί στο μέλλον από κράτη, διεθνείς οργανισμούς, περιβαλλοντικές οργανώσεις ή ακόμη και πολίτες για δικαστικές προσφυγές απέναντι σε κυβερνήσεις και μεγάλους ρυπαντές.
Το ψήφισμα καλεί όλα τα κράτη-μέλη του ΟΗΕ να λάβουν «όλα τα δυνατά μέτρα» ώστε να αποτρέψουν σοβαρές βλάβες στο κλίμα και στο περιβάλλον, συμπεριλαμβανομένων των εκπομπών που παράγονται εντός των συνόρων τους. Παράλληλα, ζητά την πλήρη εφαρμογή των δεσμεύσεων της Συμφωνίας του Παρισιού και ενισχύει την απαίτηση για διεθνή συνεργασία και συντονισμό απέναντι στην υπερθέρμανση του πλανήτη.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στη σύνδεση της κλιματικής πολιτικής με τα ανθρώπινα δικαιώματα. Το κείμενο υπογραμμίζει ότι οι πολιτικές για το κλίμα πρέπει να προστατεύουν το δικαίωμα στη ζωή, στην υγεία και σε ένα αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης, αναγνωρίζοντας ουσιαστικά ότι η κλιματική κρίση αποτελεί πλέον και ανθρωπιστική κρίση.
Καθοριστικό ρόλο στην προώθηση της πρωτοβουλίας είχε το μικρό νησιωτικό κράτος του Ειρηνικού Βανουάτου, το οποίο βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της κλιματικής απειλής λόγω της ανόδου της στάθμης της θάλασσας και των ακραίων καιρικών φαινομένων. Για πολλές μικρές νησιωτικές χώρες, η μάχη για το κλίμα είναι ζήτημα επιβίωσης και όχι απλώς πολιτικής στρατηγικής.
Η νέα αυτή εξέλιξη αναμένεται να αυξήσει σημαντικά την πίεση προς τις κυβερνήσεις που συνεχίζουν να επενδύουν έντονα στα ορυκτά καύσιμα ή καθυστερούν την ενεργειακή μετάβαση. Ο Αντόνιο Γκουτέρες επανέλαβε ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αποτελούν πλέον τη φθηνότερη και ασφαλέστερη μορφή ενέργειας, επιμένοντας πως ο στόχος περιορισμού της υπερθέρμανσης στον 1,5 βαθμό Κελσίου παραμένει ακόμη εφικτός.
Η σημασία της απόφασης ξεπερνά τα στενά όρια της διπλωματίας. Δημιουργεί ένα νέο διεθνές αφήγημα σύμφωνα με το οποίο η κλιματική αδράνεια μπορεί πλέον να θεωρείται παραβίαση διεθνών υποχρεώσεων. Και αυτό ενδέχεται να αλλάξει ριζικά τόσο τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται οι ενεργειακές πολιτικές όσο και τη σχέση μεταξύ κρατών, κοινωνιών και μεγάλων ενεργειακών συμφερόντων τα επόμενα χρόνια.
Πηγή: tanea.gr
