Το 2025, κατά τη διάρκεια ενός ανεπίσημου διαλόγου με δημοσιογράφους επάνω στο Air Force One, ο πρόεδρος των ΗΠΑ διέκοψε μια δημοσιογράφο όταν τον ρωτούσε για τα αρχεία Έπσταϊν, λέγοντάς της απότομα: «Ησυχία, ησυχία, γουρουνάκι!». Είναι αυτή η συμπεριφορά το τελικό προϊόν μιας κουλτούρας που εξυμνούσαν οι κινηματογραφικοί «Πολίτης Κέην», «Μάικλ Κορλεόνε», «Χάουαρντ Μπιλ» και «Δρ. Μαμπούζε»;
Αυτό φαίνεται να πιστεύει ο γνωστός και έμπειρος κριτικός κινηματογράφου Ντέιβιντ Τόμσον που με ένα προκλητικό βιβλίο, το A Sudden Flicker of Light, περιγράφει το σινεμά ως «μια μηχανή φαντασίωσης», «ένα παράσιτο της πραγματικότητας» που «έχει αρχίσει να μειώνει την ανθρώπινη φύση μας» και «μας έχει μετατρέψει σε θεατές, οι οποίοι κατά το ήμισυ συνειδητοποιούν ότι δεν μπορούν να αποκτήσουν όσα βλέπουν».
Ο αντισυμβατικός Τόμσον μάλιστα έρχεται να απορρίψει κλασικές ταινίες, νιώθοντας «κάτι περισσότερο από μεταμέλεια» για τις δεκαετίες που αφιέρωσε στον κινηματογράφο, «σαν να τιμούσε την κοινωνία και την Ιστορία». Μάλιστα, φαίνεται να αποδίδει ακόμη και την άνοδο του Ντόναλντ Τραμπ στην επίδραση των ταινιών.
Πράγματι, ο πρόεδρος Τραμπ δεν θα μπορούσε να είχε χτίσει το εμπορικό σήμα του MAGA χωρίς να διδαχθεί μερικά κόλπα από τη βιομηχανία της εικόνας, σύμφωνα με τον αμερικανό συγγραφέα Μάικλ Ο’ Ντόνελ, ο οποίος συνοψίζει πως ο Τόμσον καταλήγει, μεταξύ άλλων, ότι η κάμερα αγαπά τη βία.
Ένα από τα βασικά επιχειρήματα του Τόμσον είναι ότι ο κινηματογράφος «κολακεύει τους δολοφόνους ή όσους κάνουν απαγορευμένα πράγματα».
Στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, γράφει ο Τόμσον, το πολυβόλο «λειτουργούσε περίπου όπως μια κινηματογραφική κάμερα, μία σφαίρα ή ένα καρέ κάθε φορά». Με την έλευση του ήχου, αρχής γενομένης από το The Jazz Singer, το 1927, η κλακέτα «ήταν τόσο επιβλητική όσο ένας πυροβολισμός».
Η βία εξαγριώνει τους θεατές, πιστεύει ο Τόμσον, και ο ίδιος παραδέχεται ότι κάποτε έπιασε τον εαυτό του να προσπαθεί να δείχνει τόσο σκληρός όσο ο Ρόμπερτ Μίτσαμ. Αντιμετωπίζει με περιφρόνηση το έργο του Φράνσις Φορντ Κόπολα και του Μάρτιν Σκορσέζε, θεωρώντας ότι «επηρεάστηκαν βαθιά από κάτι στο ίδιο το μέσο που έλκεται από την αυθαίρετη εξουσία και την αδελφότητα της συμμορίας ή της οικογένειας».
Το Όσα παίρνει ο άνεμος, γράφει, διαιώνισε τον μύθο του αμερικανικού Νότου και συνέβαλε σε μια μορφή βίας απέναντι στην ίδια την Ιστορία.
Με άλλα λόγια, αναλύοντας κανείς πολλές από τις ταινίες με τις οποίες καταπιάστηκε ο Τόμσον στο βιβλίο του, μαζί με το έργο της Ρίφενσταλ και την αισθησιακή απεικόνιση της βίας στον Νονό και στα Καλά Παιδιά, δημιουργείται η αίσθηση ότι ο κινηματογράφος – το «movie» όπως το αποκαλεί ο Τόμσον στο βιβλίο του – «οικοδομούσε διαρκώς κάτι σάπιο και ότι όλους μάς περιμένει η τιμωρία».
«Το απαισιόδοξο συναίσθημα που αποπνέει το βιβλίο βρίσκεται στον αντίποδα του ενθουσιασμού με τον οποίο ο Μάρτιν Σκορσέζε μιλά για τη μαγεία του κινηματογράφου. Η απόσταση ανάμεσα σε έναν δημιουργό όπως ο Σκορσέζε και έναν κριτικό όπως ο Τόμσον μοιάζει με τη διαφορά ανάμεσα σε έναν ανοιχτό ορίζοντα και σε ένα σκοτεινό δωμάτιο» λέει ο Ο΄Ντόνελ.
Ένας ακόμη κριτικός κινηματογράφου, ο Τζόρνταν Χόφμαν, διακρίνοντας την απαισιοδοξία του Τόμσον, λέει στο Foreign Policy πως «πρόκειται για έναν νου που βρίσκεται εδώ και δεκαετίες σε διάλογο με τον κινηματογράφο και την κινηματογραφική δημιουργία, και αυτή η σύνοψη διαβάζεται σαν κάτι που ένιωθε ότι έπρεπε να βγάλει από μέσα του».
Όχι, δεν φταίνε οι ταινίες
Ωστόσο, τόσο ο Ο’ Ντόνελ όσο και ο Χόφμαν, διαφωνούν με τον Τόμσον. «Ασφαλώς, μπορεί κανείς να δει τον Ντόναλντ Τραμπ να αντανακλάται στην ατελείωτη αίθουσα καθρεφτών του Πολίτη Κέιν» σχολιάζει Χόφμαν. «Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να σταματήσουμε να βλέπουμε ταινίες».
Για τον Ο’ Ντόνελ, o Τόμσον συγχέει το μέσο με το περιεχόμενο. Για παράδειγμα, το Όσα Παίρνει ο άνεμος και ο Νονός βασιζόταν σε μυθιστόρημα, δηλαδή λογοτεχνία, την οποίο ο Τόμσον θεωρεί ανώτερη από τη μεγάλη οθόνη.
«Δεν είναι ο κινηματογράφος που γεννά τη βία· είναι το κοινό που τη ζητά. Και αυτό συμβαίνει εδώ και χιλιάδες χρόνια, γιατί ο θάνατος αποτελεί ένα από τα διαχρονικά θέματα της τέχνης. Αν οι απεικονίσεις της βίας μάς διαφθείρουν, τότε θα πρέπει να απορρίψουμε όχι μόνο τις γκανγκστερικές ταινίες αλλά και τον Όμηρο, τον Σαίξπηρ, τη Σέλεϊ και τον Μέλβιλ».
«Το βιβλίο, που έρχεται στο τέλος της καριέρας του, πετυχαίνει περισσότερο ως πρόκληση παρά ως πειστικό κατηγορητήριο εναντίον του κινηματογράφου» σημειώνει ο ίδιος. Και αυτό, δηλαδή η σύνδεση κινηματογράφου και βίας, σύμφωνα με τον Χόφμαν «αφήνει μια αίσθηση θλίψης για κάποιον που έχει περάσει μια ολόκληρη ζωή σε διάλογο με τους μεγάλους χαρακτήρες της ιστορίας του κινηματογράφου».
Ο Ο’ Ντόνελ παραδέχεται ότι ο ίδιος ο κινηματογράφος περνά κρίση. «Οι κινηματογραφικές αίθουσες κλείνουν, οι υπερηρωικές υπερπαραγωγές δυσκολεύονται, οι οθόνες μικραίνουν, τα βίντεο γίνονται όλο και συντομότερα και η τεχνητή νοημοσύνη απειλεί να τα αντικαταστήσει όλα».
Γι΄αυτό για τον ίδιο, η μεταστροφή του Τόμσον μπορεί να προκαλεί έκπληξη, ωστόσο δεν τον εκπλήσσει που ένας κριτικός του βεληνεκούς του αναρωτιέται για τη διαχρονική αξία του κινηματογράφου. «Είτε θέλει να τον σώσει είτε να τον αποχαιρετήσει, το ερώτημα για την επιρροή του αξίζει σοβαρή συζήτηση» λέει.
«Προσωπικά πιστεύω ότι η άνοδος του Τραμπ οφείλεται κυρίως στα πιο πρωτόγονα ανθρώπινα ένστικτα και όχι σε κάποιο πολιτιστικό προϊόν», λέει και καταλήγει πως «οι ταινίες δεν μας κάνουν κακό. Κάποιες ημέρες νιώθω ότι κρατούν την καρδιά μου να συνεχίσει να χτυπά. Θα χρειαστεί κάτι πολύ περισσότερο από αυτό το απαισιόδοξο βιβλίο για να με πείσει για το αντίθετο».
Πηγή: in.gr
