Το ενδιαφέρον με την κατάρρευση της πολυκατοικίας στα Πετράλωνα, ένα σοκαριστικό γεγονός το οποίο δεν συνέβη στην ελληνική πρωτεύουσα ούτε λόγω κάποιου σεισμού ούτε λόγω… πολέμου, είναι πως εν μέσω οικοδομικής έξαρσης στην Αθήνα, το πλαίσιο για τα μικρά ιδιωτικά έργα είναι σύμφωνα με τους ειδικούς, ξεπερασμένο.
Στην περίπτωση της πολυκατοικίας στην οδό Αλκμήνης, όλες οι άδειες για τις οικοδομικές εργασίες ήταν νόμιμες.
Στις 24 Μαρτίου 2026 εκδόθηκε η οικοδομική άδεια για την ανέγερση μιας πενταόροφης οικοδομής με υπόγειο, σοφίτα και πιλοτή (και κοπή ενός δέντρου), επί της οδού Αλκμήνης 20.
Η πρόεγκριση της οικοδομικής άδειας είχε εκδοθεί στις 18 Σεπτεμβρίου 2025.
Στις 23 Σεπτεμβρίου 2025 ο ελεγκτής δόμησης επιβεβαιώνει την κατεδάφιση του προηγούμενου κτίσματος. Η άδεια κατεδάφισης έχει εκδοθεί στις 15 Νοεμβρίου 2024.
Όλα όσα αφορούν τις άδειες φαίνονται και είναι – σύμφωνα με το ισχύον σύστημα – νομότυπα.
To πρόβλημα που αναδεικνύει το πρωτοφανές περιστατικό είναι «οι τρύπες» στα στάδια ανάμεσα στις προβλεπόμενες διαδικασίες. Σύμφωνα με τους ειδικούς, οι «τρύπες» αυτές αφορούν κατά βάση τα μικρής κλίμακας έργα – βλ. π.χ ανέγερση πολυκατοικιών – έργα τα οποία όμως αυτή τη στιγμή αποτελούν ένα πολύ μεγάλο μέρος της οικοδομικής δραστηριότητας στην πρωτεύουσα.
Χωρίς αυτά τα κενά, δεν θα επιτρεπόταν να μην τοποθετηθεί αντιστήριξη σε μια τετραώροφη πολυκατοικία του 1973, με θεμέλια εκσκαφής στο 1,5 μέτρο, όταν οι εργασίες για τη διπλανή πολυκατοικία που προκάλεσε την κατάρρευση κατέβηκαν στα 5 μέτρα βάθος εκσκαφής.
Σύμφωνα με το πόρισμα του ελεγκτή δόμησης όλα ήταν νόμιμα και σωστά στη διαδικασία κατεδάφισης. Μέσα σε ένα απαιτητικό οικοδομικό πλαίσιο, οι έλεγχοι που γίνονται για όλα τα στάδια ανέγερσης ενός κτιρίου είναι μόλις δύο και αυτοί δεν μπαίνουν στην ουσία.
Μεγάλες ταχύτητες οικοδόμησης δίπλα σε παλιό κτιριακό απόθεμα
Τον Μάρτιο του 2026, όταν και εκδόθηκε η οικοδομική άδεια της πενταόροφης πολυκατοικίας, οι οικοδομικές άδειες στην Αθήνα εκδίδονταν η μία πίσω από την άλλη.
Σύμφωνα με την Έρευνα Οικοδομικής Δραστηριότητας για τον μήνα Μάρτιο 2026, την οποία έδωσε στη δημοσιότητα η Ελληνική Στατιστική Αρχή, η συνολική οικοδομική δραστηριότητα (ιδιωτική – δημόσια), τον μήνα Μάρτιο 2026, ανήλθε σε 2.697 οικοδομικές άδειες, που αντιστοιχούν σε 568.908 m2 επιφάνειας και 2.569.307 m3 όγκου.
Παρουσίασε δηλαδή, αύξηση κατά 22,3% στον αριθμό των οικοδομικών αδειών, αύξηση κατά 40,7% στην επιφάνεια και αύξηση κατά 38,0% στον όγκο, σε σχέση με τον αντίστοιχο μήνα του 2025.
Πιο συγκεκριμένα, οι εκδοθείσες άδειες Ιδιωτικής Οικοδομικής Δραστηριότητας, τον μήνα Μάρτιο 2026, ανήλθαν σε 2.662 οικοδομικές άδειες, που αντιστοιχούν σε 557.463 m2 επιφάνειας και 2.473.520 m3 όγκου, παρουσιάζοντας αύξηση κατά 21,3% στον αριθμό των οικοδομικών αδειών, αύξηση κατά 40,3% στην επιφάνεια και αύξηση κατά 35,5% στον όγκο, σε σχέση με τον αντίστοιχο μήνα του 2025.
Το ότι η ιδιωτική οικοδομική δραστηριότητα «καλπάζει» δίπλα σε ένα κτιριακό απόθεμα που σε μεγάλο βαθμό μετράει 30 ή 40 χρόνια ή και μισό αιώνα ζωής είναι ένα γεγονός που προβληματίζει τους πολιτικούς μηχανικούς στον Σύλλογο Πολιτικών Μηχανικών Ελλάδας.
«Και στη Ρώμη και στο Παρίσι, σε όλα τα μεγάλα κέντρα πόλεων, το κτιριακό απόθεμα είναι πολύ παλιό. Δεν είμαστε εξαίρεση. Όμως σε μια γρήγορη ανοικοδόμηση της πόλης, δεν πρέπει τα καινούργια να χτίζονται έχοντας η πολιτεία προβλέψει πως τα παλιά κτίρια έχουν τα θέματα τους; » θέτει το βασικό ερώτημα ο Ανδρέας Γραμματικογιάννης, αντιδήμαρχος Πολιτικής Προστασίας του Δήμου Αθηναίων και μέλος Δ.Σ του Συλλόγου Πολιτικών Μηχανικών Ελλάδας.
Η περιγραφή της πολυκατοικίας που χτιζόταν στην οδό Αλκμήνης, στον ιστότοπο της εταιρείας που είχε αναλάβει το έργο, αναφέρει τα εξής: «Το Alcmene’s Residences βρίσκεται σε ιδανική τοποθεσία στη συμβολή των οδών Κεραμεικού, Πετραλώνων και Θησείου, σε μια από τις πιο περιζήτητες περιοχές της Αθήνας, όπου η αρχαία κληρονομιά της πόλης συναντά τη σύγχρονη πολιτιστική της ταυτότητα. Σε κοντινή απόσταση με τα πόδια από τον λόφο Φιλοπάππου και την παραλιακή λεωφόρο της Ακρόπολης, και σε κοντινή απόσταση από τρεις σταθμούς του μετρό, το έργο προσφέρει απρόσκοπτη συνδεσιμότητα παράλληλα με έναν αυθεντικό αστικό τρόπο ζωής». Το γκαράζ που φαίνεται στο παραπάνω φωτορεαλιστικό βρισκόταν 4 μέτρα πιο κάτω από τα θεμέλια της διπλανής πολυκατοικία η οποία κατέρρευσε σαν πύργος από τραπουλόχαρτα.
Όπως μας περιέγραψε ένας έμπειρος ειδικός από τον χώρο της πολεοδομίας: «Η δεκαετία της αντιπαροχής ήταν μια κόλαση. Σε πολλές περιπτώσεις το χτίσιμο ήταν άναρχο, φάνηκαν στη συνέχεια τα προβλήματά του. Οι σεισμοί του 1981 αλλά και του 1999, σεισμοί φοβεροί για την Αθήνα επέφεραν ένα πολύ αυστηρό πλαίσιο οικοδόμησης. Εκτοτε πέρασαν τέσσερις δεκαετίες. Δυστυχώς, έχουμε πάλι χαλαρώσει σε αυτό το κομμάτι, την ώρα που η άγρια κερδοφορία γύρω από το real estate είναι γεγονός».
Ο κ. Γραμματικογιάννης αναφέρει και το εξής: μπορεί η πολυκατοικία που έπεσε να μετρούσε 53 χρόνια ζωής, όμως είχε αντέξει όλους τους ισχυρούς σεισμούς της Αθήνας (το 1982 και το 1999). Αυτό που τελικά την ισοπέδωσε ήταν το γεγονός πως τμήμα της έμεινε στον αέρα επί μέρες. Σύμφωνα με τους ιδιοκτήτες και ενοίκους της, η πολυκατοικία που διέμεναν είχε πάρει εδώ και καιρό, ύποπτη κλίση.
Δύο σημαντικά κενά
Ποια είναι όμως τα πολεοδομικά κενά που επιτρέπουν να κάνουν την εμφάνιση τους αυτές οι μοιραίες παραλείψεις;
Ο κ. Γραμματικογιάννης αναφέρει καταρχάς τον θεσμό του Ελεγκτή Δόμησης, ο οποίος θεσπίστηκε από το 2011 με στόχο να διασφαλίζει ότι οι οικοδομές κατασκευάζονται σύμφωνα με την εγκεκριμένη άδεια δόμησης και την πολεοδομική νομοθεσία.
Πρόκειται για ανεξάρτητο πιστοποιημένο μηχανικό, ο οποίος επιλέγεται με ηλεκτρονική, τυχαία κλήρωση από το Μητρώο Ελεγκτών Δόμησης.
Όπως προκύπτει όμως από τις αρμοδιότητες του, δεν έχει ως αποστολή τον ουσιαστικό τεχνικό έλεγχο της επάρκειας των μελετών ή της ορθής εφαρμογής κρίσιμων τεχνικών λύσεων, αλλά κυρίως τον έλεγχο της συμμόρφωσης του έργου με την εγκεκριμένη άδεια δόμησης.
Το νευραλγικό αυτό κενό θα μπορούσε να περιοριστεί μέσω της θεσμοθέτησης ενός ανεξάρτητου τεχνικού ελέγχου με ευρύτερο ρόλο.
Ήδη από το 2020 στην Ελλάδα ορίζεται ο Ανεξάρτητος Μηχανικός, ο οποίος είναι ένα βασικό στοιχείο της αλυσίδας στα μεγάλα ιδιωτικά έργα, όχι όμως και στα μικρά που αφορούν το οικιστικό κομμάτι της πόλης.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, οι οικοδομικές άδειες που εκδόθηκαν για την Αττική τον Μάρτιο του 2026, όταν εκδόθηκε και η οριστική άδεια για την πενταόροφη πολυκατοικία στη οδό Αλκμήνης, ήταν υπερδιπλάσιες σε σχέση με τον Μάρτιο του 2025
Ο θεσμός του Ανεξάρτητου Μηχανικού είναι ένας ειδικός μηχανισμός τεχνικού ελέγχου, ο οποίος χρησιμοποιείται κυρίως σε μεγάλα επενδυτικά έργα, σε έργα ειδικών πολεοδομικών σχεδίων και σε χρηματοδοτούμενα έργα (project finance ή τραπεζικές χρηματοδοτήσεις), όπου ο Independent Engineer αποτελεί διεθνή πρακτική.
Κατά τον κ. Γραμματικογιάννη, η διεύρυνση του θεσμού καθολικά και σε ιδιωτικά και σε δημόσια έργα (εφόσον εφαρμοστεί σωστά και στελεχωθεί από μηχανικούς αντίστοιχης εμπειρίας), θα μπορούσε να αποτελέσει μια πρόσθετη δικλείδα ασφαλείας για τα έργα που εκτελούνται είτε ιδιωτικά είτε δημόσια.
Άλλη μια σημαντική έλλειψη, σύμφωνα με τον κ. Γραμματικογιάννη, είναι η απουσία της γεωτεχνικής διερεύνησης (γεωτεχνική μελέτη), κάτι που αν είχε εφαρμοστεί στην περίπτωση της Αλκμήνης, δεν θα είχαμε οδηγηθεί στο πρωτοφανές περιστατικό της κατάρρευσης της πολυκατοικίας.
Ο κ. Γραμματικογιάννης σχολιάζει πως στη χώρα μας εκδίδονται πολλές άδειες χωρίς ουσιαστική γεωτεχνική διερεύνηση, ειδικά σε συνεχές σύστημα δόμησης, βαθιές εκσκαφές και πυκνό αστικό ιστό.
Κατά τον ίδιο, η γεωτεχνική μελέτη θα έπρεπε να είναι απαραίτητη στα οικοδομικά έργα, όπως και η μελέτη αλληλεπίδρασης με τα όμορα κτίρια μαζί με ένα πρόγραμμα παρακολούθησης (monitoring) με όργανα (π.χ. τοπογραφικές μετρήσεις καθιζήσεων), μια διεθνής καλή πρακτική η οποία ενισχύει σημαντικά την πρόληψη.
Φωτογραφία: Δημήτρης Μιχαλάκης
Πολιτικός Μηχανικός: Ο άνθρωπος για όλες τις «καυτές πατάτες»
Ο Κωνσταντίνος Βλαχάκης, πολιτικός μηχανικός και Α’ αντιπρόεδρος στον Σύλλογο Πολιτικών Μηχανικών Ελλάδας πιστεύει και ο ίδιος πως το κανονιστικό πλαίσιο της οικοδόμησης πρέπει να επανεξεταστεί:
«Απαιτείται συνολική επανεξέταση στον τρόπο που γίνεται η αδειοδότηση των μικρών έργων και αναβάθμιση των τεχνικών οδηγιών, ειδικά στο κομμάτι που αφορά τη θεμελίωση των κτιρίων» λέει στο in και εξηγεί: «Δεν υπάρχουν συγκεκριμένες τεχνικές οδηγίες για το τι πρέπει να κάνει ένας πολιτικός μηχανικός με τα όμορα κτίρια, όταν βρεθεί στο πεδίο. Αυτό που συμβαίνει στην πράξη, είναι πως όταν ο επιβλέπων μηχανικός του έργου βλέπει τη θεμελίωση, αποφασίζει επί τόπου, κατά την κρίση του, αν απαιτείται να λάβει επιπρόσθετα μέτρα. Τι σημαίνει όμως το: «μπορούν να αποφασιστούν επιπρόσθετα μέτρα με εύλογη παραδοχή του μηχανικού», όταν δεν υφίσταται γεωτεχνική μελέτη; Πώς θα το εκτιμήσει μόνος του ένας πολιτικός μηχανικός, ειδικά ένας νεοεισερχόμενος στον κλάδο; Δεν είναι λίγες οι φορές που αυτός ο άνθρωπος δέχεται πιέσεις. Πολλές φορές ακόμα και αν θέλει να κάνει κάτι παραπάνω θα πέσει πάνω σε τοίχο. Κάποιος ιδιώτης ή εργολάβος θα του πει: “Αφού αυτό δεν απαιτείται γιατί να το κάνουμε;”».
Όπως αποκάλυψε χθες ο αστυνομικός ρεπόρτερ του Βήματος και των Νέων αυτό φαίνεται να συνέβη και στην προκειμένη περίπτωση.
Συμπυκνώνοντας την αντιμετώπιση της πολιτείας σε αυτό το ζήτημα ο κ. Βλαχάκης λέει πως η λογική του κράτους είναι όλες οι μελέτες, όλα όσα αφορούν την κατασκευή και τις άδειες ενός κτιρίου να έχουν τελικά την ευθύνη ενός ιδιώτη μηχανικού.
«Κατά τη διάρκεια όλης αυτής της διαδικασίας υπάρχουν μόνο δύο έλεγχοι που αφορούν τη δόμηση και εξετάζεται μόνο αν έχουν τηρηθεί τα πολεοδομικά μεγέθη. Δεν ελέγχεται η ποιότητα των μελετών, στατικών και γεωτεχνικών».
To πώς και από ποιους ελέγχονται αν όλα όσα κάνει ένας εργολάβος είναι σωστά ή υπάρχουν παραλείψεις είναι ένα βασικό ζήτημα, αναπάντητο ακόμα, όπως υπογραμμίζει ο κ. Βλαχάκης.
Ο ίδιος τονίζει πως για να γίνονται αξιόπιστοι έλεγχοι σε ένα τοπίο με χιλιάδες οικοδομικές άδειες πρέπει πρώτα να στελεχωθούν οι δημόσιες υπηρεσίες για να κάνουν αυτούς τους ελέγχους.
«Πώς μπορούμε να κάνουμε λόγο για ελέγχους όταν δεν έχουμε προσωπικό και οι υπηρεσίες είναι αποξηλωμένες; Δεν είναι τόσο απλό. Η πολιτεία δεν είναι έτοιμη να απαντήσει αυτό το ερώτημα» σχολιάζει ο κ. Βλαχάκης.
Το αποτέλεσμα είναι «να χτίζουμε με παλιούς κανονισμούς σε νέα προβλήματα».
Πηγή: in.gr
