Οι δημόσιες επενδύσεις αποτέλεσαν ένα από τα μεγαλύτερα «θύματα» της δημοσιονομικής κρίσης στην Ελλάδα, με το επενδυτικό πρόγραμμα του Δημοσίου να μετατρέπεται από βασικό εργαλείο ανάπτυξης σε πεδίο περικοπών.
Σύμφωνα με ειδική ανάλυση του Ελληνικού Δημοσιονομικού Συμβουλίου στην Εαρινή Έκθεση 2026 που δημοσιεύτηκε σήμερα, η χώρα πέρασε μέσα σε δύο δεκαετίες από μια περίοδο όπου οι δημόσιες επενδύσεις κινούνταν αισθητά υψηλότερα από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, σε μια δεκαετία έντονων διακυμάνσεων και σημαντικής υποχώρησης, πριν αρχίσει σταδιακά να ανακάμπτει μετά το 2019.
Το Συμβούλιο επισημαίνει ότι το ύψος των επενδύσεων από μόνο του δεν αρκεί· εξίσου κρίσιμα είναι η ποιότητα των έργων, η σταθερότητα του σχεδιασμού και η αποτελεσματικότητα της δημόσιας διοίκησης.
Η Ελλάδα πέρασε από επίπεδα υψηλότερα της Ευρωζώνης στην περίοδο πριν από την κρίση, σε δραματική συρρίκνωση κατά τα μνημονιακά χρόνια και σε σταδιακή ανάκαμψη μετά το 2019, χωρίς όμως να έχει λύσει τα διαρθρωτικά προβλήματα του επενδυτικού σχεδιασμού.
Η προ κρίσης περίοδος: Η Ελλάδα επένδυε περισσότερο από την Ευρωζώνη
Η έκθεση υπενθυμίζει ότι οι δημόσιες επενδύσεις αποτελούν βασικό εργαλείο ενίσχυσης της παραγωγικής δυναμικότητας μιας οικονομίας, καθώς χρηματοδοτούν έργα υποδομών, μεταφορών, ενέργειας, εκπαίδευσης, υγείας και κοινωνικών υπηρεσιών. Παράλληλα, μπορούν να λειτουργήσουν ως μοχλός τόσο της βραχυχρόνιας όσο και της μακροχρόνιας ανάπτυξης, ιδιαίτερα όταν σχεδιάζονται σωστά και συμπληρώνουν την ιδιωτική επενδυτική δραστηριότητα.
Όπως επισημαίνεται, την περίοδο 2004-2009, πριν από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, η Ελλάδα κατέγραφε υψηλότερο ποσοστό δημόσιων επενδύσεων ως προς το ΑΕΠ σε σχέση με τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Οι επενδύσεις εκείνης της περιόδου αποτελούσαν βασικό άξονα της δημοσιονομικής πολιτικής και συνέβαλαν σημαντικά στη δημιουργία δημόσιου κεφαλαίου.
Η κρίση έκοψε τις δημόσιες επενδύσεις σχεδόν στη μέση
Ωστόσο, αξίζει να σημειωθεί πως η συνολικά εικόνα άλλαξε δραματικά μετά το 2009, με την έλευση της κρίσης στην Ελλάδα.
Σύμφωνα με το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο, η κρίση χρέους και η δημοσιονομική προσαρμογή οδήγησαν σε απότομη περιστολή του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων. Ειδικά κατά την περίοδο 2009-2011, οι δημόσιες επενδύσεις μειώθηκαν περίπου στο μισό, γεγονός που αποτυπώνεται καθαρά και στο Διάγραμμα.
Ακολούθησε σταδιακή ανάκαμψη έως το 2016, νέα υποχώρηση το 2017 και εκ νέου ανοδική πορεία από το 2019. Από το 2021 και μετά, οι δημόσιες επενδύσεις αρχίζουν ξανά να συγκλίνουν προς τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, χωρίς όμως να επιστρέφουν στα επίπεδα της προ κρίσης περιόδου. Το Δημοσιονομικό Συμβούλιο επισημαίνει ότι οι μεγάλες αυτές διακυμάνσεις συνδέονται άμεσα με τις επιπτώσεις της κρίσης χρέους και της δημοσιονομικής προσαρμογής.
Οι διακυμάνσεις
Η έκθεση δίνει ιδιαίτερη έμφαση όχι μόνο στο ύψος αλλά και στη σταθερότητα των δημόσιων επενδύσεων.
Όπως σημειώνεται, οι απότομες αυξομειώσεις δυσκολεύουν τον μακροχρόνιο σχεδιασμό, δημιουργούν καθυστερήσεις στην υλοποίηση έργων, αυξάνουν τον κίνδυνο υποχρηματοδότησης και περιορίζουν την προβλεψιμότητα που απαιτούν τόσο οι επιχειρήσεις όσο και οι ιδιώτες επενδυτές.
Για τον λόγο αυτό, η αξιολόγηση των δημόσιων επενδύσεων δεν θα πρέπει να περιορίζεται μόνο στο ύψος των δαπανών, αλλά να λαμβάνει υπόψη τη συνέχεια, τη σταθερότητα και την ποιότητα της υλοποίησής τους.
Οι μεταφορές απορροφούν το μεγαλύτερο μέρος
Η ανάλυση του Ελληνικού Δημοσιονομικού Συμβουλίου εξετάζει και τη διάρθρωση των δημόσιων επενδύσεων ανά τομέα πολιτικής την περίοδο 2004-2024.
Οι μεταφορές αποτελούν διαχρονικά τον σημαντικότερο αποδέκτη δημόσιων επενδυτικών πόρων, με μέσο επίπεδο περίπου 1,57% του ΑΕΠ, γεγονός που αντανακλά τη βαρύτητα των μεγάλων έργων υποδομής στην αναπτυξιακή στρατηγική της χώρας.
Ακολουθεί η εκπαίδευση, με μέσο επίπεδο περίπου 0,43% του ΑΕΠ, ενώ οι δαπάνες για άμυνα κινούνται κοντά στο 0,41% του ΑΕΠ, παρουσιάζοντας όμως πολύ μεγαλύτερες διακυμάνσεις.
Στον τομέα της περιβαλλοντικής προστασίας, οι επενδύσεις εμφάνισαν σημαντική κάμψη μετά το 2010, προτού ενισχυθούν εκ νέου τα τελευταία χρόνια, εξέλιξη που το Συμβούλιο συνδέει με την αξιοποίηση των ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων και ιδιαίτερα του Ταμείου Ανάκαμψης. Αντίθετα, οι επενδύσεις στην υγεία διατηρήθηκαν σε σχετικά σταθερά επίπεδα, περίπου 0,15% του ΑΕΠ.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο τα χρήματα
Το βασικό συμπέρασμα της έκθεσης είναι ότι η αύξηση των κονδυλίων, αν και αναγκαία, δεν αρκεί από μόνη της.
Η αποτελεσματικότητα των δημόσιων επενδύσεων εξαρτάται από την ποιότητα της δημόσιας διοίκησης, τη σταθερότητα των θεσμών, τη διαφάνεια, την αποτελεσματική αξιολόγηση των έργων και την παρακολούθηση της υλοποίησής τους σε όλο τον κύκλο ζωής τους.
Το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο καταλήγει ότι η βελτίωση αυτών των μηχανισμών μπορεί να αυξήσει σημαντικά την απόδοση των δημόσιων επενδύσεων, να βελτιώσει τη σχέση κόστους-οφέλους, να περιορίσει τις δημοσιονομικές πιέσεις και τελικά να ενισχύσει τη συμβολή τους στη μακροχρόνια ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας.
Πηγή: Οικονομικός Ταχυδρόμος
